یکشنبه ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۴

انفجار روز شنبه ٦ اردیبهشت، که دست‌کم ۷۰ کشته و بیش از ۱۰۰۰ زخمی برجای گذاشت، بنا به شواهد تصویری و ارزیابی متخصصان، بر اثر آتش‌سوزی در یک کانتینر حاوی مواد شیمیایی آغاز شد. ویدئوی نظارتی که ابتدا سه‌شنبه در شبکه اجتماعی X (توئیتر سابق) منتشر شد و توسط واشنگتن پست صحت‌سنجی گردید، لحظه‌ای را ثبت کرده که یک لیفتراک وارد یک کانتینر می‌شود و سپس بیرون می‌آید. لحظاتی بعد شعله‌ای درون کانتینر ظاهر شده و دود به‌سرعت در فضا می‌پیچد. حدود ۹۰ ثانیه بعد، انفجاری عظیم رخ می‌دهد که شعله‌ها و ترکش‌ها را در سراسر بندرعباس پراکنده می‌کند.

گَرِت کالِت، سرتیپ بازنشسته ارتش بریتانیا و متخصص خنثی‌سازی بمب‌های تروریستی که دارای دکترای مهندسی مواد منفجره است، این ویدیو را احتمالاً حاکی از «ذخیره‌سازی فشرده‌ی مواد اکسیدکننده» دانست — موادی خطرناک که خود دارای اکسیژن‌اند و باعث ادامه‌دار شدن احتراق می‌شوند. محمد جمالیان، نماینده مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون بهداشت و درمان، به خبرگزاری ایلنا گفته است شرکت واردکننده مواد شیمیایی، به‌اشتباه آن‌ها را به‌عنوان «مواد کم‌خطر» اعلام کرده بود. او گفت: «ما فیلم حادثه را بازبینی کردیم. راننده لیفتراک به‌گمان کم‌خطر بودن مواد، آن‌ها را بدون احتیاط جابه‌جا کرد، که این موجب جرقه و نهایتاً انفجار شد. از مصدومان نیز پرس‌وجو کردیم و همین روایت را تأیید کردند.»

واشنگتن پست بیش از ۹۰ ویدیو را بررسی، تصاویر ماهواره‌ای را تحلیل و با شاهدان عینی، متخصصان مواد شیمیایی، انفجار و ایمنی بنادر مصاحبه کرده است. چهار کارشناس مواد منفجره این حادثه را حاصل یک واکنش شیمیایی شدید دانسته‌اند که به آتش‌سوزی و سپس انفجار انجامیده است. رنگ دود در تصاویر، حاکی از حضور ترکیبات نیترات‌دار یا پرکلرات‌ها در محل حادثه بوده است. سه کارشناس تأکید کرده‌اند که این ترکیبات در سوخت موشک کاربرد دارند، اما در حجم بالا برای مصارف کشاورزی نیز به کار می‌روند، مانند کودهای شیمیایی. این مواد در محیط‌های خشک، متراکم و داغ – نظیر فضای بسته‌ی یک کانتینر – به‌سرعت آتش می‌گیرند. بخشی از بندر شهید رجایی که انفجار در آن رخ داد، توسط «بنیاد مستضعفان» که یک هلدینگ بزرگ اقتصادی تحت نظارت رهبر جمهوری اسلامی آیت‌الله علی خامنه‌ای است، اداره می شود. وی روز یکشنبه دستور تحقیق رسمی درباره حادثه را صادر کرد.

وزیر کشور ایران علت حادثه را «کاستی‌ها، از جمله عدم رعایت الزامات ایمنی و سهل‌انگاری» اعلام کرده و خبر داده که برخی افراد برای بازجویی احضار شده‌اند. بر اساس اطلاعات سازمان بنادر و دریانوردی، بندر شهید رجایی حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد تجارت کانتینری ایران و بیش از نیمی از کل تجارت کشور را پوشش می‌دهد. این بندر سابقه‌ای پرخطر دارد؛ بنا بر گزارش‌های داخلی، دست‌کم سه حادثه مرگبار بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ در آن رخ داده است. کاپیتان راهول خانا، مدیر جهانی مشاوره ایمنی دریایی در شرکت بیمه «آلیانتس»، می‌گوید: «حتی یک مورد مرگ در بندر باید منجر به بازنگری کامل در عملیات شود.» سازمان بنادر ایران و مقامات بنیاد مستضعفان تاکنون به پرسش‌های واشنگتن پست پاسخ نداده‌اند.