گزارش روزنامە گاردین، از اعتصاب زندانیان زندان قزلحصار، در ایران
چهارشنبه ۷ مرداد ۱۴۰۵
روزنامه گاردین در گزارشی از ادامه اعتصاب غذای گسترده زندانیان محکوم به اعدام در زندان قزلحصار خبر داده و نوشته است شماری از زندانیان در اعتراض به افزایش اجرای احکام اعدام، لبهای خود را دوختهاند. بنا بر این گزارش، دستکم ۱۵۰۰ زندانی محکوم به اعدام در بزرگترین زندان ایران، طی دو هفته گذشته در این اعتصاب شرکت کردهاند.
این اعتراض پس از آن آغاز شد که شش زندانی محکوم در پروندههای مرتبط با مواد مخدر به سلول انفرادی منتقل شدند؛ اقدامی که معمولاً پیش از اجرای حکم اعدام انجام میشود. ویدئوهای منتشرشده از داخل زندان، گروههایی از زندانیان را نشان میدهد که در راهروهای زندان نشستهاند، پلاکاردهایی با شعار «نه به اعدام» در دست دارند و فریاد میزنند: «صدای ما باشید.»
در یکی از ویدئوها، زندانیای مقابل دوربین میگوید به دلیل بیپاسخ ماندن اعتراضها، لبهای خود را میدوزد. سپس فرد دیگری با نخ و سوزن لبهای او را به هم میدوزد. در ویدئوی دیگری، یکی از زندانیان از وخامت وضعیت جسمانی شماری از اعتصابکنندگان خبر میدهد و میگوید مأموران درِ بند را باز نمیکنند تا بیماران به بهداری منتقل شوند.
گاردین این اعتصاب را ادامه کارزار زندانیان علیه مجازات اعدام دانسته است؛ کارزاری که از ژانویه ۲۰۲٤ آغاز شد و بهتدریج به زندانهای مختلف ایران گسترش یافت. همزمان، افزایش شمار اعدامها در سال جاری و اجرای احکام مرتبط با پروندههای مواد مخدر و اعتراضات ضدحکومتی، نگرانی نهادهای حقوق بشری و خانوادههای زندانیان را افزایش داده است.
بر اساس آمار سازمان حقوق بشر ایران مستقر در اسلو که گاردین به آن استناد کرده، از ابتدای سال جاری دستکم ٤٢٤ نفر در ایران اعدام شدهاند و صدها زندانی دیگر با حکم مرگ روبهرو هستند. بخش بزرگی از اعدامها به پروندههای مرتبط با مواد مخدر مربوط میشود. این آمار با رقمهای منتشرشده از سوی برخی منابع دیگر تفاوت دارد و شمار دقیق اعدامها به دلیل نبود شفافیت رسمی، بهطور مستقل قابل تأیید نیست.
گاردین همچنین به اعدام دو مرد در روز سهشنبه اشاره کرده که به اتهام «محاربه» و در ارتباط با مرگ مأموران پلیس در جریان اعتراضات محکوم شده بودند. بنا بر این گزارش، از ابتدای سال تاکنون ۲٦ نفر در ارتباط با اعتراضات ژانویه اعدام شدهاند.
محمود امیریمقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، به گاردین گفته است زندانیان محکوم به اعدام در پروندههای مواد مخدر از محرومترین و بیصداترین گروههای زندانیان هستند. او گفته است تنها در سال گذشته دستکم ۷۹۵ نفر به اتهامهای مرتبط با مواد مخدر اعدام شدند، بیآنکه واکنش جدی بینالمللی یا کارزار گستردهای برای نجات آنان شکل بگیرد.
به گفته او، زندانیان قزلحصار با پیوستن به این اعتصاب، خطر بزرگی را پذیرفتهاند، زیرا میدانند مقامها هر لحظه ممکن است حکم آنان را اجرا کنند. امیریمقدم افزوده است این زندانیان امیدوارند اعتراضشان شنیده شود و هزینه سیاسی اعدامها برای جمهوری اسلامی افزایش یابد.
یکی از زندانیان محکوم به اعدام در پیامی که به گاردین رسیده، گفته است بسیاری از آنان به دلیل فقر و برای تأمین ابتداییترین نیازهای زندگی وارد فعالیتهای غیرقانونی شدهاند و از کرده خود پشیماناند. او پرسیده است در کجای جهان جان یک انسان را به خاطر نخستین خطا میگیرند.
گاردین یادآوری کرده است که در اکتبر ۲۰۲۵ نیز بیش از ۱۵۰۰ زندانی در قزلحصار شش روز اعتصاب غذا کردند و این اعتراض به بازدید کمسابقه مقامها از زندان انجامید، اما فعالان حقوق بشر میگویند شرایط زندان و روند اجرای اعدامها از آن زمان بهبود نیافته است.
معین خزائلی، وکیل حقوق بشر در مرکز حقوقی دادبان، به گاردین گفته است بسیاری از محکومان در پروندههای مواد مخدر به وکیل دسترسی ندارند و از حق دفاع مؤثر محروماند. او همچنین از وجود پروندههایی سخن گفته که در آنها اتهامها علیه افراد متعلق به اقلیتهای قومی یا خانوادههای فقیر ساخته شده است.
عفو بینالملل نیز بارها دادگاههای انقلاب ایران را فاقد استقلال دانسته و اعلام کرده است این دادگاهها در پروندههای امنیتی و مواد مخدر، پس از محاکمههای بهشدت ناعادلانه، احکام سنگین از جمله اعدام صادر میکنند. فعالان حقوق بشر همچنین میگویند شمار زیادی از احکام اعدام سیاسی و مربوط به اعتراضات بر پایه اعترافاتی صادر شده که تحت شکنجه گرفته شدهاند.
امیریمقدم در بخش دیگری از گفتوگو با گاردین گفته است جمهوری اسلامی هیچ توجیه مشروعی برای استفاده از مجازات اعدام در پروندههای مواد مخدر ندارد و خود مقامهای حکومت نیز بارها اذعان کردهاند که اعدام نتوانسته است مانع قاچاق یا مصرف مواد مخدر شود. به گفته او، بیشتر اعدامشدگان از قاچاقچیان عمده نیستند، بلکه افرادی فقیر و در پایینترین رده شبکههای توزیعاند که در برابر پولی اندک به کار گرفته شدهاند.
خانوادههای شماری از زندانیان محکوم به اعدام نیز در روزهای اخیر مقابل زندان قزلحصار تجمع کردهاند. منابع مورد استناد گاردین گفتهاند نیروهای امنیتی این تجمع را با خشونت متفرق کردهاند. مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون درباره اعتصاب زندانیان، دوختن لبها و وضعیت جسمانی اعتصابکنندگان توضیح رسمی روشنی ارائه نکردهاند.