سه شنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵

پایتخت قرقیزستان، روز دوشنبه به محل یکی از مهم‌ترین گردهمایی‌های سیاسی کشورهای غیرغربی تبدیل شده است. شی جین‌پینگ، ولادیمیر پوتین، مسعود پزشکیان، نارندرا مودی و شهباز شریف همراه با رهبران دیگر اعضای سازمان همکاری شانگهای برای نشست بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس این سازمان وارد قرقیزستان شده‌اند. نشست رسمی سران روز سه‌شنبه اول سپتامبر برگزار می‌شود و پس از آن نشست گسترده‌تر «شانگهای پلاس» با حضور کشورهای شریک و سازمان‌های بین‌المللی تشکیل خواهد شد..
اهمیت اجلاس امسال تنها به شمار رهبران حاضر در آن محدود نیست. نشست در شرایطی برگزار می‌شود که جنگ روسیه در اوکراین ادامه دارد، درگیری نظامی ایران و آمریکا پس از چند هفته وقفه دوباره شعله‌ور شده و واشنگتن همزمان فشار اقتصادی بر تهران، پکن و دیگر رقبای خود را افزایش داده است. خبرگزاری آسوشیتدپرس این گردهمایی را صحنه‌ای می‌داند که چین و روسیه می‌کوشند از آن برای نمایش وزن کشورهای خارج از مدار آمریکا و تقویت ایده نظم جهانی چندقطبی استفاده کنند. با این حال، اختلافات میان اعضای سازمان مانع از آن است که شانگهای به یک بلوک سیاسی و نظامی یکپارچه تبدیل شود.
مسعود پزشکیان صبح دوشنبه وارد بیشکک شد و عباس عراقچی، وزیر خارجه، او را همراهی می‌کند. بر اساس برنامه اعلام‌شده، او علاوه بر سخنرانی در اجلاس سران با ولادیمیر پوتین، نارندرا مودی، شهباز شریف و رهبران قرقیزستان و تاجیکستان دیدار خواهد کرد. دیدار پزشکیان و پوتین برای روز سه‌شنبه برنامه‌ریزی شده است؛ کرملین پیشاپیش گفته با توجه به «وضعیت متلاطم خاورمیانه و شرایط پیرامون ایران»، این گفت‌وگو اهمیت ویژه‌ای خواهد داشت.
این دیدار تنها یک روز پس از بازگشت مستقیم ایران و آمریکا به تبادل آتش صورت می‌گیرد. حمله آمریکا به مواضعی در جزیره لارک و پاسخ موشکی ایران علیه پایگاه‌های آمریکایی در اردن بار دیگر خطر گسترش جنگ را افزایش داده است. همزمان دولت ترامپ اعلام کرده تحریم‌های ثانویه علیه شبکه‌های مالی و تجاری مرتبط با ایران را به‌صورت هفتگی گسترش خواهد داد. بهای نفت نیز در واکنش به تنش تازه از ۹۰ دلار در هر بشکه عبور کرده است.
در پایان اجلاس قرار است «بیانیه بیشکک» و مجموعه‌ای از اسناد در زمینه امنیت، اقتصاد، حمل‌ونقل، محیط زیست، هوش مصنوعی و همکاری‌های منطقه‌ای تصویب شود. روسیه گفته انتظار دارد حدود ۲۰ تا ۲۵ سند در جریان نشست امضا شود.
اما برای ایران، اهمیت سیاسی بیشکک فراتر از اسناد معمول اجلاس است. پزشکیان در حالی کنار رهبران چین، روسیه و هند می‌نشیند که تهران همزمان زیر فشار نظامی و اقتصادی آمریکا قرار دارد و مسیرهای تجارت و صادرات نفت آن هدف تحریم‌های تازه قرار گرفته است. از این رو، نشست شانگهای آزمونی خواهد بود برای اینکه حمایت سیاسی پکن و مسکو تا چه حد می‌تواند به همکاری عملی اقتصادی و دیپلماتیک برای ایران تبدیل شود؛ و آیا سازمانی که بیش از دو دهه از «جهان چندقطبی» سخن گفته، در یکی از بحرانی‌ترین لحظات منطقه قادر است نقشی فراتر از نمایش همبستگی سیاسی ایفا کند.