کشتار بیرحمانه کارگران کارخانه جهان چیت بدست حکومت پهلوی در ۸ اردیبهشت ۱۳۵۰
پنجشنبه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۲
۱۵۰۰ کارگر کارخانه پارچهبافی جهان چیت از روز دوشنبه ۶ اردیبهشت برای احقاق اندکی از حق خود و در اعتراض به عدم واریز حقوق مصوب وزارت کار در محوطه کارخانه متحصن شده بودند. کارگران به رییس کارخانه، محمدصادق یزدی فاتح، سرمایهدار معروف، سه روز مهلت داده بودند تا به خواستهای آنان پاسخ بدهد.
ماموران در محوطه کارخانه تا حوالی ظهر روز چهارشنبه ۸ اردیبهشت به کارگران کارخان جهان چیت هشدار میدادند تا به اعتصاب خود پایان بدهند؛ اما وقتی با مقاومت کارگران مواجه شدند، آنها را با اعمال خشونت از کارخانه بیرون کردند.
کارگران که تا آن روز در محوطه کارخانه جهان چیت در تحصن به سر میبردند، برای رساندن صدای اعتراض خود به گوش مقامات، به سمت تهران راهپیمایی کردند. راهپیمایی کارگران تا چند ساعت ادامه داشت. آنها قصد داشتند تحصن خود را به مقابل وزارت کار در تهران منتقل کنند.
در ساعت ۵ عصر آن روز که کارگران به نزدیکی کاروانسرای سنگی (۸ کیلومتری کلاک) رسیدند، ژاندارمری جاده تهران- کرج ابتدا با چوب و چماق به کارگران حملهور شدند و به دنبال آن با سلاح به سمت آنها شلیک کرده، ۲۰ کارگر را کشته و حدود ۸۰ کارگر هم زخمی کردند. حسین نیکوکار ۱۶ ساله و مسیح حشمفیروز ۱۶ ساله، در شمار کودکان کار کشته شده جهانچیت بودند.
غروب آن روز مجروحان به بیمارستان ۵۰۱ ارتش منتقل شدند و کارگران جانباخته را به خاک سپردند. چندین روز، کارخانه در اشغال نیروهای نظامی قرار داشت.
کارخانه پارچهبافی جهانچیت در سال ۱۳۳۴ توسط محمدصادق یزدی فاتح، در چهارصد دستگاه کرج تاسیس شد. کارخانه با چند دستگاه ساده پارچهبافی شروع به کار کرد؛ اما بر اثر سود کلانی که از استثمار کارگران به جیب زده بود، این کارخانه خیلی زود توسعه پیدا کرد و به سه قسمت کامل ریسندگی، بافندگی و تکمیل پارچه تقسیم شد.
کارگران این کارخانه در سال ۱۳۴۵ تحت فشار اقتصادی زیادی قرار داشتند و دستمزد روزانه هر کارگر ۳تومان در مقابل ۱۲ ساعت کار طاقتفرسا بود.
اولین اعتصاب کارگران در همان سال و با هدف کم کردن ساعات کار و اضافه کردن دستمزد انجام شد، اعتصابی که موفق بود و توانست ساعات کار کارگران جهانچیت را به هشت ساعت در روز برساند. هرچند که بهای پیروزی این اعتصاب، اخراج یک گروه ۱۲ نفری از کارگران فعال در اعتصاب بود.
مزد روزانهی کارگران در سال ۱۳۵۰، در ازای ۸ ساعت کار و بر اساس مصوبات وزارت کار، ۱۲ تومان بود. اما محمدصادق فاتح یزدی در قبال ۱۲ ساعت کار روزانه، به کارگران کارخانه جهان چیت کرج ۶ تومان و به کودکان کار و زنان کارگر (که نیمی از جمعیت کارگران را تشکیل میدادند)، ۳ الی ۴ تومان پرداخت میکرد.
محمدصادق فاتح یزدی، در کنار کارخانه جهان چیت، مالک چندین کارخانه دیگر هم بود. کارخانجات روغن جهان، یخسازی جهان، پلاستیک سازی آرمه، شرکت آبادانی جهان، پتو بافی جهان، چای جهان، صابون جهان، روغن موتور جهان و تعداد کثیر دیگری از املاک، زمینها و اموال غیرمنقول به او تعلق داشت.
املاک او در کنار دیگر داراییهای مردم ایران، پس از پیروزی انقلاب در سال ۱۳۵۷ به دست بنیاد مستضعفان افتاد و کارگرانی که کارخانه جهان چیت را به شیوه شورایی اداره میکردند، سرکوب شدند. پس از انقلاب ۵۷، بنیاد امور مستضعفان همرا با ستاد اجرایی فرمان امام، حوزهی علمیه قم، آستان قدس رضوی، قرارگاه خاتم و … بر داراییهای مردم چنگ انداختند و اکنون به بزرگترین نهادهای چپاول و غارت اموال مردم بدل شدهاند.