یکشنبه ۵ مهر ۱۴۰۵

بر اساس اطلاعاتی که به کارشناسان سازمان ملل رسیده، از ابتدای سال ۲۰۲٦ دست‌کم ۱۲ کولبر در اثر تیراندازی نیروهای مرزبانی یا سپاه پاسداران کشته شده‌اند. در دو ماه منتهی به انتشار بیانیه نیز گزارش‌هایی درباره کشته‌شدن هفت کولبر با تیراندازی مستقیم، در مواردی از فاصله نزدیک و بدون هشدار قبلی، به دست آنان رسیده است. کارشناسان افزوده‌اند چند تن از قربانیان هنگام تیراندازی حتی باری همراه نداشته‌اند.

در بیانیه به طور مشخص به پرونده «ماده کرمانی»، ٤٤ ساله، اشاره شده است. بنا بر اطلاعات ارائه‌شده به کارشناسان، او ۲۸ ژوئیه از خانه خود در مریوان خارج شد و بازنگشت. خانواده‌اش ابتدا با این توضیح روبه‌رو شدند که او بر اثر سقوط در ارتفاعات مرزی جان باخته است، اما مطابق گزارش کارشناسان، اسناد پزشکی قانونی از اصابت گلوله به سر حکایت داشته است. مورد دیگر «میلاد تاباد»، ۲۸ ساله، است که در ۱۸ اوت ۲۰۲٦، نزدیک به یک سال پس از اصابت گلوله به سر، جان باخت. او ماه‌ها در بخش مراقبت‌های ویژه بستری بود و خانواده‌اش به دلیل هزینه‌های درمان ناچار شده بودند مراقبت از او را در خانه ادامه دهند.

کارشناسان سازمان ملل تاکید کرده‌اند حتی اگر فردی مظنون به انتقال کالا برخلاف مقررات گمرکی باشد، این رفتار به خودی خود تهدیدی فوری علیه جان دیگران ایجاد نمی‌کند و نمی‌تواند توجیه‌کننده استفاده از سلاح گرم باشد. آنان کولبران و سوختبران را از محروم‌ترین گروه‌های اقتصادی ایران توصیف کرده‌اند که به دلیل نبود فرصت‌های معیشتی دیگر، برای تامین زندگی خانواده‌های خود به حمل کالا و سوخت در مناطق مرزی روی می‌آورند.

در بخش مربوط به بلوچستان، کارشناسان گفته‌اند دست‌کم ۱۳ سوختبر بلوچ از ژانویه تا اوت ۲۰۲٦ در ارتباط با تیراندازی، تعقیب‌وگریز و دیگر اقدامات نیروهای نظامی و امنیتی جان باخته‌اند. در عین حال، مقام‌های ایران آمار رسمی درباره شمار کشته‌شدگان کولبر و سوختبر منتشر نمی‌کنند و ثبت این موارد عمدتاً بر عهده خانواده‌ها و نهادهای مدنی باقی مانده است. به همین دلیل، ارقام مطرح‌شده در بیانیه سازمان ملل بر پایه گزارش‌های دریافتی کارشناسان است و نه آمار رسمی دولتی.

چهار امضاکننده این موضع‌گیری عبارت‌اند از مای ساتو، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران؛ موریس تیدبال-بینز، گزارشگر ویژه اعدام‌های فراقضایی، خودسرانه یا شتاب‌زده؛ النا کارولینا دیاز گالان، گزارشگر ویژه فقر شدید و حقوق بشر؛ و نیکولا لورا، گزارشگر ویژه مسائل اقلیت‌ها.

این نگرانی تازه نیست. در گزارش‌های پیشین سازمان ملل نیز درباره استفاده نامتناسب از نیروی مرگبار علیه کولبران و سوختبران هشدار داده شده بود. برای نمونه، در یکی از گزارش‌های سازمان ملل درباره وضعیت حقوق بشر در ایران، به تداوم استفاده از نیروی کشنده در مناطق مرزی علیه کولبران کرد و سوختبران بلوچ اشاره شده بود.

بیانیه تازه کارشناسان سازمان ملل تاکید دارد که هر مورد مرگ، دولت ایران را موظف به انجام تحقیق سریع، مستقل و بی‌طرفانه می‌کند و خانواده قربانیان حق برخورداری از حقیقت، پاسخگویی و جبران خسارت دارند. آنان همچنین گفته‌اند ساکنان این مناطق باید به فرصت‌های معیشتی‌ای دسترسی داشته باشند که آنان را «در خط آتش» قرار ندهد.