پنجشنبه ۲ مهر ۱۴۰۵

چهار گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد با محکوم کردن استفاده از نیروی مرگبار علیه کولبران کُرد و سوخت‌بران بلوچ، از مقام‌های حکومت ایران خواستند به این کشتارها پایان دهند و درباره هر مورد مرگ ناشی از اقدامات نیروهای امنیتی، تحقیقات مستقل انجام دهند.

این کارشناسان در بیانیه‌ای به تاریخ اول مهر ۱۴۰۵ در ژنو، کولبران و سوخت‌بران را از محروم‌ترین گروه‌های اقتصادی در ایران توصیف کردند؛ افرادی که برای تامین معاش خانواده‌هایشان، با گزینه های شغلی اندک ، در مناطق مرزی کالا و سوخت حمل می‌کنند. آنان تاکید کردند: نباید بهای این فقر را با جان خود بپردازند.

مای ساتو، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران؛ موریس تیدبال‌بینز، گزارشگر ویژه «اعدام‌های فراقضایی، شتاب‌زده یا خودسرانه»؛ النا کارولینا دیاز گالان، گزارشگر ویژه «فقر شدید و حقوق بشر»؛ و نیکولا لورا، گزارشگر ویژه «امور اقلیت‌ها»، امضاکنندگان این بیانیه هستند.

بر اساس گزارش‌های مورد استناد آنان، از آغاز سال ۲۰۲۶ میلادی، برابر با ۱۱ دی ۱۴۰۴، دست‌کم ۱۲ کولبر بر اثر تیراندازی نیروهای مرزبانی یا سپاه پاسداران کشته شده‌اند. کارشناسان گفته‌اند در دو ماه منتهی به انتشار بیانیه، گزارش‌هایی درباره کشته شدن هفت کولبر با شلیک مستقیم مرزبانان، از فاصله نزدیک و بدون هشدار، دریافت کرده‌اند. بنا بر این گزارش‌ها، چند نفر از قربانیان هنگام تیراندازی هیچ کالایی همراه نداشتند.

در بیانیه به سرنوشت مادح کرمانی، کولبر ۴۴ ساله، اشاره شده است که ششم مرداد ۱۴۰۵ از خانه‌اش در مریوان خارج شد و دیگر بازنگشت. به گفته کارشناسان، او در حالی هدف گلوله قرار گرفت که باری همراه نداشت و پیکرش از محل منتقل شد. مقام‌ها به خانواده‌اش گفته بودند که بر اثر سقوط از ارتفاعات مرزی جان باخته است، اما اسناد پزشکی قانونی، به روایت بیانیه، نشان می‌داد که گلوله به سر او اصابت کرده است.

میلاد تاباد، کولبر ۲۸ ساله، نیز ۲۷ مرداد ۱۴۰۵، نزدیک به یک سال پس از آنکه بنا بر گزارش‌ها با شلیک مرزبانان از ناحیه سر زخمی شده بود، درگذشت. او ماه‌ها در بخش مراقبت‌های ویژه بستری بود، اما خانواده‌اش که توان پرداخت هزینه‌های ادامه مراقبت را نداشتند، ناچار شدند او را به خانه ببرند و خود از او پرستاری کنند.

گزارشگران سازمان ملل تاکید کردند که حتی ظن به حمل کالا برخلاف مقررات گمرکی، مادامی که تهدیدی متوجه جان افراد نیست، نمی‌تواند استفاده از سلاح گرم را توجیه کند.

این کارشناسان درباره وضعیت سوخت‌بران بلوچ نیز از الگویی مشابه خبر دادند. بر اساس گزارش‌های مورد استناد بیانیه، در فاصله ژانویه تا اوت ۲۰۲۶، برابر با ۱۱ دی ۱۴۰۴ تا ۹ شهریور ۱۴۰۵، دست‌کم ۱۳ سوخت‌بر در ارتباط با تیراندازی، تعقیب‌وگریز و دیگر اقدامات نیروهای نظامی و امنیتی کشته شده‌اند.

به گفته آنان، در حالی که توجه داخلی و بین‌المللی بر اعتراضات و اعدام‌های پس از آن متمرکز شده، مرگ‌ومیر در مرزهای ایران تا حد زیادی از نظرها دور مانده است. بیانیه می‌افزاید که مقام‌های حکومت ایران آمار رسمی از مرگ کولبران و سوخت‌بران منتشر نمی‌کنند و ثبت این موارد عملا بر عهده خانواده‌ها و گروه‌های جامعه مدنی افتاده است.

هشدار تازه کارشناسان سازمان ملل در ادامه گزارش‌های پیشین نهادهای حقوق بشری درباره تیراندازی به مرزنشینان منتشر شده است. دیده‌بان حقوق بشر در گزارشی در سال ۱۴۰۳، با استناد به مصاحبه با کولبران و بررسی مدارک پزشکی و قضایی، استفاده نیروهای ایرانی از نیروی بیش از حد و مرگبار علیه کولبران عمدتاً کُرد را مستند کرد. برخی مصاحبه‌شوندگان گفته بودند که بدون هشدار و حتی هنگامی که باری همراه نداشتند، هدف تیراندازی قرار گرفته‌اند. این سازمان همچنین فقر و نبود فرصت‌های شغلی را از عوامل روی آوردن مردم به کولبری دانست.