چین خواستار پایان بررسی پرونده هسته‌ای ایران شد
یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵
سون لی، معاون نماینده دائم چین در سازمان ملل، روز جمعه در نشست مجمع عمومی درباره گزارش سالانه آژانس گفت قطعنامه ۲۲۳۱ «منقضی و خاتمه یافته» و از این رو شورای امنیت و آژانس باید رسیدگی به موضوع هسته‌ای ایران را متوقف کنند و مدیرکل آژانس نیز دیگر گزارش‌های مرتبط با این پرونده را ارائه نکند. او همزمان تأکید کرد ایران باید به تعهد خود در چارچوب ان‌پی‌تی برای نساختن سلاح هسته‌ای پایبند بماند و حق این کشور برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای نیز محترم شمرده شود.
این موضع ادامه اختلافی است که از سال گذشته میان چین، روسیه و ایران از یک سو و کشورهای غربی از سوی دیگر شکل گرفته است. پکن و مسکو می‌گویند فرانسه، بریتانیا و آلمان شرایط حقوقی لازم برای فعال کردن «مکانیسم ماشه» را نداشتند و بنابراین همه محدودیت‌های قطعنامه ۲۲۳۱ در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ پایان یافته است. ایران نیز در مجمع عمومی همین موضع را تکرار کرده و گفته از آن تاریخ تمام محدودیت‌ها و سازوکارهای هسته‌ای مرتبط با ۲۲۳۱ خاتمه یافته‌اند.
در مقابل، سوابق رسمی شورای امنیت سازمان ملل نشان می‌دهد پس از اعلام سه کشور اروپایی در اوت ۲۰۲۵ و عدم تصویب قطعنامه‌ای برای ادامه تعلیق تحریم‌ها، شش قطعنامه پیشین شورای امنیت علیه ایران از ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵ دوباره به اجرا درآمدند. اتحادیه اروپا نیز در نشست‌های اخیر سازمان ملل تأکید کرده این روند از نظر حقوقی معتبر است و همه کشورهای عضو ملزم به اجرای قطعنامه‌های بازگردانده‌شده هستند.
اما اختلاف بر سر قطعنامه ۲۲۳۱ تمام مسئله نیست. ایران از سال ۱۹۷٤ دارای موافقت‌نامه جامع پادمان با آژانس در چارچوب ان‌پی‌تی است و کشورهای غربی و آژانس تأکید می‌کنند این تعهدات مستقل از سرنوشت برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ هستند. اتحادیه اروپا روز جمعه نیز گفت اجرای موافقت‌نامه پادمان ایران «تحت هیچ شرایطی» قابل تعلیق نیست و تهران باید اطلاعات به‌روز درباره مقدار و محل مواد هسته‌ای خود ارائه و دسترسی بازرسان را به تأسیسات هسته‌ای از سر بگیرد.
شورای حکام آژانس روز ۱۸ شهریور با ۲۳ رأی موافق، سه رأی مخالف و هشت رأی ممتنع تصمیم گرفت عدم اجرای تعهدات پادمانی ایران را به شورای امنیت و مجمع عمومی گزارش کند. چین، روسیه و نیجر به این قطعنامه رأی منفی دادند. آژانس اعلام کرده بود به دلیل نبود اطلاعات و دسترسی، قادر نیست مقدار، ترکیب و محل کنونی ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران را راستی‌آزمایی کند. آخرین برآورد پیش از از دست رفتن تداوم نظارت، حدود ٤٤۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ٦۰ درصد بود، اما آژانس تأکید کرده وضعیت فعلی این ذخایر قابل تأیید نیست.
همزمان با درخواست چین برای توقف بررسی پرونده، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در همان نشست مجمع عمومی بر ضرورت بازگشت بازرسان تأکید کرد. او گفت بخش عمده کار فنی لازم برای راستی‌آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای ایران انجام شده و آژانس برای اجرای آن آماده است. گروسی گفت هیچ راه‌حل پایدار و باثباتی بدون یک توافق دیپلماتیک و بدون امکان راستی‌آزمایی مستقل آژانس وجود نخواهد داشت.
در نتیجه، پرونده هسته‌ای ایران اکنون با دو اختلاف موازی روبه‌رو است: نخست اختلاف سیاسی و حقوقی بر سر اینکه آیا قطعنامه ۲۲۳۱ و سازوکارهای آن پایان یافته یا تحریم‌های پیشین پیش از پایان آن دوباره فعال شده‌اند؛ و دوم، مسئله مستقل تعهدات پادمانی ایران در چارچوب ان‌پی‌تی. حتی در صورت پذیرش تفسیر چین درباره پایان ۲۲۳۱، اختلاف بر سر دسترسی بازرسان و راستی‌آزمایی مواد هسته‌ای ایران همچنان باقی خواهد ماند.