یکشنبه ۲۸ تیر ۱۴۰۵

رئیس‌جمهور چین، در افتتاحیه کنفرانس جهانی هوش مصنوعی در شانگهای، پکن را به‌عنوان مدعی رهبری یک نظم تازه جهانی در حوزه هوش مصنوعی معرفی کرد؛ نظمی که قرار است بر فناوری متن‌باز، همکاری با کشورهای در حال توسعه و مشارکت گسترده‌تر جنوب جهانی در تعیین قواعد این فناوری استوار باشد. سخنان او یکی از روشن‌ترین اعلام مواضع چین درباره رقابت با آمریکا بر سر آینده هوش مصنوعی و قواعد حاکم بر آن بود.
شی در این سخنرانی گفت کشورها باید از «فرصت تاریخی» هوش مصنوعی متن‌باز استفاده کنند و هشدار داد نابرابری در دسترسی به این فناوری می‌تواند به «بی‌عدالتی‌های تاریخی تازه» منجر شود. او اهمیت هوش مصنوعی را با اختراع موتور بخار و برق مقایسه کرد و گفت چین می‌خواهد فناوری و تجربه خود را در اختیار کشورهای جنوب جهانی قرار دهد.
این پیام، در واقع پاسخ به نظمی است که آمریکا و متحدانش می‌کوشند در حوزه هوش مصنوعی بسازند؛ نظمی مبتنی بر کنترل زنجیره تأمین تراشه، محدودیت صادرات فناوری پیشرفته و ائتلاف‌های امنیتی-فناورانه. رویترز می‌نویسد چین با طرح خود می‌کوشد در برابر ابتکار آمریکایی موسوم به(  Pax Silica) بایستد؛ ابتکاری که هدف آن ایمن‌سازی زنجیره‌های جهانی هوش مصنوعی و مواد معدنی حیاتی زیر رهبری واشنگتن است.
در همین چارچوب، چین سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی ( WAICO ) را راه‌اندازی کرده است. به گزارش رویترز، ۲۹ کشور، از جمله روسیه، بلاروس، صربستان، کوبا، برزیل، ونزوئلا، ده کشور آفریقایی و دوازده کشور آسیایی، توافق تأسیس این سازمان را امضا کرده‌اند و مقر آن در شانگهای خواهد بود.
شی این سازمان را “نقطه عطفی در تاریخ توسعه جهانی هوش مصنوعی” خوانده و گفته است که WAICO پاسخی به خواست کشورهای جنوب جهانی برای مشارکت بیشتر در حکمرانی هوش مصنوعی است. چین همچنین وعده داده است با کشورهای عضو بریکس، آسه‌آن، آمریکای لاتین و اتحادیه آفریقا مراکز همکاری هوش مصنوعی ایجاد کند و برنامه‌های آموزشی برای توسعه ظرفیت‌های فنی این کشورها راه بیندازد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده است چین علاوه بر همکاری‌های نهادی، وعده داده فناوری‌های هوش مصنوعی در حوزه هواشناسی را در اختیار ۳۰ کشور قرار دهد و طی پنج سال آینده ۵۰۰۰ فرصت آموزشی هوش مصنوعی برای کشورهای در حال توسعه فراهم کند. این وعده‌ها بخشی از تلاش چین برای ارائه چهره‌ای متفاوت از خود در برابر آمریکا است: نه فقط به‌عنوان رقیب فناورانه، بلکه به‌عنوان شریک کشورهای محروم از دسترسی به فناوری‌های پیشرفته.
رقابت چین و آمریکا در این حوزه دیگر فقط رقابت میان شرکت‌ها یا مدل‌های زبانی نیست؛ رقابت بر سر این است که چه کسی قواعد آینده را می‌نویسد. آمریکا بر نوآوری، امنیت زنجیره تأمین، کنترل صادرات و نقش شرکت‌های خصوصی تکیه دارد؛ چین بر توسعه‌محوری، دسترسی کشورهای جنوب جهانی، همکاری دولتی و استانداردهای مورد حمایت پکن تأکید می‌کند. در گفت‌وگوی اخیر سازمان ملل درباره هوش مصنوعی نیز همین شکاف دیده شد: آمریکا از خطر مقررات‌گذاری بیش از حد سخن گفت و چین مدل‌های کم‌هزینه و باز خود را راهی برای کاهش نابرابری جهانی معرفی کرد.
پژوهشی تازه درباره WAICO نیز نشان می‌دهد اهمیت این سازمان در آن است که می‌کوشد جایگاهی متفاوت از نهادهای غربی و سازمان ملل در حکمرانی هوش مصنوعی اشغال کند: عضویت باز برای دولت‌ها، بدون آزمون ارزشی یا نوع رژیم سیاسی، و تمرکز بر توسعه و شکاف توانمندی میان کشورها. نویسندگان این پژوهش آن را تلاشی برای شکل دادن به قطبی دوم در حکمرانی جهانی هوش مصنوعی می‌دانند؛ قطبی که بیشتر بر حاکمیت ملی و توسعه تأکید دارد تا حقوق و ایمنی.
به این ترتیب، کنفرانس شانگهای فقط یک نمایشگاه فناوری نبود. این رویداد صحنه اعلام یک پروژه ژئوپلیتیک بود: چین می‌خواهد نه فقط در ساخت مدل‌های هوش مصنوعی، بلکه در نوشتن قواعد، تعیین استانداردها و ساختن ائتلاف‌های جهانی این فناوری نقش رهبری داشته باشد.