پیشروی سریع نیروهای حوثی در سواحل غربی یمن جنگ خاورمیانه را وارد مرحله تازهای کرده است
یکشنبه ۲۲ شهریور ۱۴۰۵
پیشروی سریع نیروهای حوثی در سواحل غربی یمن و تصرف جزیره راهبردی «میون» یا «پریم» در میانه تنگه بابالمندب، جنگ خاورمیانه را وارد مرحله تازهای کرده است. حوثیها پس از تصرف بندر مخا و رسیدن به منطقه ذباب، اکنون در موقعیتی قرار گرفتهاند که میتوانند رفتوآمد کشتیها در ورودی جنوبی دریای سرخ را بهشدت تحت فشار قرار دهند؛ تحولی که برای آمریکا و عربستان سعودی، در شرایط اختلال گسترده در تنگه هرمز، اهمیت ویژهای دارد.
بابالمندب تنها حدود ۲۹ کیلومتر عرض دارد و دریای سرخ و کانال سوئز را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند. پیش از بحران کنونی حدود هفت درصد عرضه نفت جهان و نزدیک به ۱۲ درصد تجارت جهانی از این مسیر عبور میکرد. با مختل شدن تردد نفتکشها در هرمز، عربستان بخش بیشتری از صادرات خود را به بنادر دریای سرخ منتقل کرده بود و از همین رو افزایش توان حوثیها در بابالمندب میتواند دومین مسیر حیاتی انتقال انرژی منطقه را نیز با خطر جدی روبهرو کند.
این تهدید در شرایطی تشدید شده که عربستان پس از حمله پهپادی به خط لوله راهبردی «شرق ـ غرب»، این مسیر انتقال نفت را موقتاً تعطیل کرده است. عراق تأیید کرده پهپادهای مهاجم از خاک این کشور برخاستهاند و تحقیقاتی را آغاز کرده است. دونالد ترامپ نیز گفته به اعتقاد او ایران «احتمالاً» در این حمله نقش داشته است؛ تهران مسئولیت این حمله را نپذیرفته است.
محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، در تماس با ترامپ خواستار کمک نظامی آمریکا برای مقابله با حوثیها شده، اما واشنگتن تا این مرحله با ورود مستقیم به جنگ مخالفت کرده و وعده داده اطلاعات و کمکهای اطلاعاتی و هدفگیری در اختیار ریاض قرار دهد. در همین حال گزارش شده دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، برای مذاکره درباره تحولات یمن به عربستان رفته است. خبرگزاری مهر نیز سفر فرمانده سنتکام را به نقل از منابع آمریکایی گزارش کرده است.
ترامپ روز شنبه ١٢ سپتامبر(٢١ شهریور) همچنین تأیید کرد که حوثیها با دولت آمریکا تماس گرفته و خواستهاند واشنگتن مستقیماً وارد درگیری نشود. او گفته است حوثیها در حال حاضر به بیشتر کشتیها اجازه عبور میدهند. این وضعیت دولت آمریکا را با یک انتخاب دشوار روبهرو کرده است: ورود دوباره به جنگ گسترده هوایی و دریایی با حوثیها، یا واگذار کردن بخش اصلی مقابله با آنان به عربستان، متحدان منطقهای و دولت یمن مستقر در عدن.
ورود مستقیم آمریکا نیز بدون هزینه نخواهد بود. حوثیها سالها حملات ائتلاف تحت رهبری عربستان و سپس عملیاتهای آمریکا را تحمل کردهاند و همچنان بخش بزرگی از یمن را در کنترل دارند. یک عملیات تازه میتواند نیروهای دریایی و هوایی بیشتر، سامانههای اطلاعاتی و موشکهای پدافندی آمریکا را درگیر کند؛ آن هم در زمانی که جنگ هفتماهه با ایران بخش قابل توجهی از ظرفیتهای نظامی و ذخایر تسلیحاتی واشنگتن را به خود مشغول کرده است.
پیامدهای اقتصادی تحولات اخیر نیز آشکارتر شده است. آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده عرضه نفت خام عربستان در ماه اوت با کاهش ۲.۳ میلیون بشکهای به حدود شش میلیون بشکه در روز رسیده؛ پایینترین میزان در بیش از سه دهه. قیمت نفت برنت نیز روز جمعه در ١٠٤ دلار و ٦۱ سنت بسته شد و طی یک هفته بیش از هشت درصد افزایش یافت؛ در آمریکا نیز قیمت گازوئیل به سطح بیسابقهای رسیده است.
تحولات یمن همزمان یک بحران انسانی تازه ایجاد کرده است. آسوشیتدپرس گزارش داده از ماه ژوئیه تاکنون دستکم ۷٦ هزار نفر در نتیجه پیشروی حوثیها و از سرگیری نبردها آواره شدهاند و بسیاری به سمت عدن گریختهاند. سازمانهای امدادی نگراناند که گسترش جنگ، یمن را بار دیگر به شرایط فاجعهبار سالهای جنگ داخلی بازگرداند.
رسانههای ایران این تحولات را عمدتاً با ادبیاتی متفاوت از رسانههای غربی پوشش دادهاند. خبرگزاری مهر از نیروهای حوثی با عنوان «ارتش یمن» یاد کرده و گزارش داده است با تصرف کامل جزیره میون، این نیروها بر بابالمندب «مسلط شدهاند». با این حال، الجزیره در ارزیابی تازه خود تأکید کرده تصرف جزیره موقعیت حوثیها را بسیار تقویت کرده، اما حفظ درازمدت آن در برابر حملات احتمالی عربستان، دولت یمن یا متحدان خارجی آنها تضمینشده نیست.
در مجموع، پیشروی حوثیها مسئله یمن را از یک جنگ داخلی و منطقهای به یکی از مهمترین گرههای جنگ جاری تبدیل کرده است. اگر اختلال در هرمز همزمان با تهدید جدی بابالمندب ادامه یابد، دو مسیر اصلی انتقال نفت و تجارت در دو سوی شبهجزیره عربستان زیر فشار قرار میگیرند؛ سناریویی که میتواند قیمت انرژی و هزینه حملونقل جهانی را بالاتر ببرد و در عین حال آمریکا را به جبههای تازه بکشاند که ترامپ فعلاً میکوشد از ورود مستقیم به آن خودداری کند.