“پل ترامپ” بر زنگزور؛ پروژهای که نقشه قدرت در مرزهای روسیه، ایران و ترکیه را تغییر میدهد
شنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۴
ترامپ که روز جمعه در کاخ سفید میزبان الهام علیاف، رئیسجمهوری آذربایجان و نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان بود، گفت: ارمنستان و آذربایجان متعهد شدهاند که برای همیشه به تمامی درگیریها پایان دهند، روابط تجاری، مسافرتی و دیپلماتیک را برقرار کنند و به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند.
آقای ترامپ همچنین اعلام کرد که محدودیتهای مربوط به همکاری نظامی با جمهوری آذربایجان را لغو میکند. با وجود آنکه هنوز جزئیات توافق صلح احتمالی میان ارمنستان و آذربایجان منتشر نشده، اما یکی از عناصر مهم آن، پروژهای موسوم به “مسیر ترامپ برای صلح و رفاه جهانی / TRIPP» یا بهطور خلاصه «پل ترامپ» است. پروژهٔ مورد نظر قرار است سرزمین اصلی جمهوری آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به منطقهٔ جدا افتاده نخجوان متصل کند؛ مسیری که در جمهوری آذربایجان بهعنوان دالان زنگزور و در ارمنستان بهعنوان جاده سیونیک شناخته میشود و مورد مناقشه است. از طرفی، ارمنستان هم درخواست مشابهی دارد تا از طریق نخجوان، شمال و جنوب خاک خود را بههم متصل کند که این مسیر سریعترین گزینه برایش محسوب میشود.
هر چند که هنوز اطلاعات کلیدی زیادی در مورد آن منتشر نشده است اما نشریه پولیتیکو در خصوص این توافق نوشته است که ارمنستان با واگذاری حقوق انحصاری توسعه کریدور زنگزور به آمریکا برای مدت ۹۹ سال موافقت کرده است. قرار است آمریکا این مسیر را به یک کنسرسیوم اجاره دهد تا پروژههایی از جمله ساخت خط راهآهن، خطوط نفت و گاز، فیبر نوری و شاید حتی برقرسانی را در طول این مسیر ۴۳ کیلومتری اجرا کند. در ازای این توافق، آمریکا امتیازاتی به باکو خواهد داد. یکی از این اقدامات، لغو قانونی است که کمکهای مستقیم دفاعی به آذربایجان را محدود میکرد. روسیه، ایران و ترکیه، منطقه قفقاز جنوبی را بخشی از حیطه نفوذ خود میدانند؛ بنابراین دخالت آمریکا، بهویژه از سوی ترامپ، با واکنش دقیق و محتاطانه این کشورها مواجه خواهد شد.
در همین حال، مسکو و تهران نیز منافعی دیگر در منطقه دارند که به طرح «کریدور حملونقل بینالمللی شمال-جنوب» مربوط میشود؛ مسیری ریلی که قرار است از هند تا روسیه امتداد یافته و در برابر تحریمها مقاوم باشد. پل ترامپ، این پتانسیل را دارد که این طرح (کریدور شمال-جنوب) را مختل کند، چرا که گزارشها حاکی از آنند که این پل ممکن است در نزدیکی مرز ایران و ارمنستان احداث شود.
رهبری و وزارت امور خارجه ایران نیز هرگونه تغییر در مرزهای همسایگان را غیرقابلقبول خوانده و هشدار دادهاند که چنین اقداماتی با واکنش جدی روبهرو خواهد شد. برای ایران، این تحولات میتوانند پیامدهای مهمی از جمله بههم خوردن موازنه قدرت منطقهای، افزایش نفوذ ترکیه، احتمال حضور آمریکا نزدیک مرزهایش، و قطع مسیر مستقیم به ارمنستان، گرجستان و دریای سیاه به همراه داشته باشند.
همزمان، نقش ایران در طرح «کمربند و جاده» چین هم ممکن است کمرنگتر شود. اگر باکو کنترل این کریدور را بهدست بگیرد، ایران عملاً نفوذ خود را بر مسیرهای تجاری شمالی به سمت قفقاز، روسیه و حتی اروپا از دست خواهد داد. از میان سه قدرت اصلی منطقه، تنها ترکیه احتمالاً از طرح آمریکا حمایت خواهد کرد. ترکیه حتی ساخت مسیر ریلی میان شهر قارص و نخجوان را آغاز کرده است.