پروژه(جادە توسعه) در حال شکلگیری است که میتواند توازن قدرت و اقتصاد منطقه را تغییر دهد.
سه شنبه ۱۳ شهریور ۱۴۰۳
بغداد و آنکارا با سرمایهگذاریهای کلان، به دنبال ایجاد مسیری بین بندر فاودرعراق تا مرز ترکیه هستند تا این جاده را به دروازهای برای اتصال بین شرق به غرب بدل کنند. این طرح که نام (جاده توسعه) را به خود گرفته، اما نگرانیهای منطقهای و بینالمللی را نیز برانگیخته است.
با وجود این، بغداد و آنکارا مصمم به پیشبرد این پروژه هستند. آنها در ۲۹ اوت امسال (٢٠٢٤) در استانبول نشستی برگزار کردند تا تعهد خود را به این طرح تثبیت کنند. عبدالقادر اورالاوغلو، وزیر حملونقل ترکیه، این پروژه را به عنوان جاده (ابریشم جدیدی) توصیف کرد که نه تنها تجارت جهانی را متحول میسازد، بلکه موتور رشد و توسعه برای تمامی کشورهای دخیل خواهد بود. تصمیم به اجرای این پروژه نگرانیهای عمیقی در تهران برانگیخته است، زیرا موفقیت آن میتواند توازن قدرت و نفوذ در منطقه را به شکل قابلتوجهی تغییر داده و ایران را از معادلات جدید کنار بگذارد. این پروژه نه تنها ممکن است جایگاه ایران را در تجارت منطقهای و بینالمللی تضعیف کند، بلکه تلاشهای کشور برای حفظ نفوذ سیاسی در عراق را نیز به مخاطره میاندازد.
پروژه (جاده توسعه)، یک کریدور تجاری است که با مشارکت ترکیه، عراق، قطر و امارات متحده عربی اجرا میشود و هدف آن اتصال آسیا به اروپا است. این طرح شامل ساخت یک شبکه ۱۲۰۰ کیلومتری از بزرگراه و راهآهن است که از بندر فاو در خلیج فارس شروع شده و تا مرز ترکیه امتداد مییابد. در ترکیه نیز ۳۲۰ کیلومتر بزرگراه و ٦۱۵ کیلومتر راهآهن ساخته خواهد شد تا این مسیر به اروپا متصل شود. این پروژه با هدف افزایش تجارت منطقهای، کاهش زمان حملونقل و ایجاد مسیری جایگزین برای مسیرهای تجاری فعلی برنامهریزی شده است. نقطه عطف این پروژه در ۲۲ آوریل ۲۰۲٤ بود، زمانی که چهار کشور مشارکتکننده، تفاهمنامه همکاری مشترکی را امضا کردند. در بیانیه این پروژه تأکید شده بود جاده توسعه، یک پروژه راهبردی است که به تقویت رشد اقتصادی، افزایش همکاریهای منطقهای و همافزایی اقتصادی بین شرق و غرب کمک میکند و همچنین مبادلات تجاری را بهبود بخشیده و ترافیک تجاری را از کانال سوئز منحرف خواهد کرد.
این پروژه در سه مرحله برنامهریزی شده و انتظار میرود مرحله اول تا سال ۲۰۲۵، مرحله دوم تا ۲۰۳۳ و مرحله نهایی تا سال ۲۰۵۰ به اتمام برسد. هدف اصلی این کریدور استراتژیک، انتقال بخش بزرگی از تجارت بین آسیا و اروپا از طریق ترکیه، به جای استفاده از کانال سوئز است. یکی از مزایای برجسته این پروژه، کاهش هزینه و زمان حملونقل است؛ بهطوریکه طراحان پروژه ادعا میکنند که مسیری که از بندر فاو به اروپا از طریق جاده توسعه طی میشود، نسبت به مسیر کانال سوئز ۱۵ روز صرفهجویی زمانی به همراه خواهد داشت. اگرچه این پروژه ابعاد مدرن دارد اما، زکریا کورشون، استاد دانشگاه فاتیح استانبول، میگوید این پروژه امتداد خط راهآهن استانبول-بغداد در دوره عثمانی است. این خط راهآهن در دوره عبدالحمید دوم طراحی شده بود، اما مداخلات بریتانیا در آن زمان اجازه به انجام رسیدن آن را نداد. وی تاکید میکند که موانع پیش رو پروژه موجود نیز کم نخواهد بود.