پایان نشست چهارجانبه تهران با تأکید بر ادامه گفت‌وگوها
سه شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵
نشست چهارجانبه ایران، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه روز دوشنبه ٤ آبان در تهران با انتشار بیانیه‌ای مشترک و توافق بر سر ادامه گفت‌وگوهای منطقه‌ای پایان یافت. این نشست در شرایطی برگزار شد که تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از دور تازه جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل شدت گرفته است. هم‌زمان با پایان مذاکرات تهران، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، برای شرکت در اجلاس کشورهای صادرکننده گاز و دیدار با ولادیمیر پوتین راهی مسکو شد.
نشست تهران به میزبانی محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، و با حضور خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، برگزار شد. مسعود پزشکیان و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز در این گفت‌وگوها حضور داشتند. پزشکیان پیش از پایان نشست در مجموعه سعدآباد با مقام‌های سه کشور دیدار و گفت‌وگو کرد.
بر اساس بیانیه مشترک منتشرشده پس از نشست، چهار کشور توافق کردند رایزنی‌ها را برای تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، تأمین صلح و امنیت و کاهش تنش‌ها ادامه دهند. موضوع امنیت منطقه، اقدامات اسرائیل و تحولات فلسطین و لبنان نیز در دستور کار مذاکرات قرار داشت. با این حال، در بیانیه پایانی توافق مشخصی درباره آتش‌بس، بازگشایی تنگه هرمز یا چارچوب مذاکرات ایران و آمریکا اعلام نشد.
وزارت خارجه عربستان سعودی پیش از برگزاری نشست اعلام کرده بود هدف از این گفت‌وگوها حمایت از میانجیگری قطر و پاکستان، جلوگیری از تشدید دوباره درگیری‌های نظامی و هموار کردن مسیر دستیابی به توافقی برای پایان بحران است. این نخستین نشست مشترک مقام‌های سه کشور عضو پیمان دفاعی موسوم به «پیمان مکه» با ایران از زمان شکل‌گیری این پیمان در ماه اوت بود.
خبرگزاری رویترز و روزنامه فایننشال تایمز گزارش داده‌اند که تلاش‌های دیپلماتیک اخیر بر دستیابی به توافقی موقت میان تهران و واشنگتن متمرکز است؛ توافقی که بتواند زمینه بازگشایی کامل تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات برای پایان جنگ را فراهم کند. بر اساس این گزارش‌ها، پاکستان پیشنهادی را برای نزدیک کردن مواضع دو طرف مطرح کرده و قطر نیز در رایزنی‌ها نقش فعالی دارد. اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات، محاصره بنادر ایران و سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده از موانع اصلی دستیابی به توافق عنوان شده است.
نشست تهران همچنین در سایه تشدید درگیری‌ها در منطقه برگزار شد. حملات حوثی‌های یمن به تأسیسات نفتی و زیرساخت‌های عربستان سعودی، تهدیدهای متقابل ایران و آمریکا و نگرانی از گسترش جنگ به دیگر کشورهای منطقه، بر اهمیت تلاش‌های دیپلماتیک افزوده است. سه کشور عربستان، پاکستان و ترکیه در پی آن هستند که از گسترش درگیری‌ها جلوگیری کنند و زمینه شکل‌گیری سازوکاری برای امنیت منطقه‌ای را فراهم آورند.
در چنین شرایطی، مسعود پزشکیان شامگاه دوشنبه تهران را به مقصد مسکو ترک کرد تا در هشتمین اجلاس مجمع کشورهای صادرکننده گاز شرکت کند. او قرار است روز سه‌شنبه در این اجلاس سخنرانی کند و در حاشیه آن با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار داشته باشد. کرملین همچنین اعلام کرده است که پوتین در همین روز با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، دیدار خواهد کرد؛ کشوری که در میانجیگری میان ایران و آمریکا نقش دارد.
به گفته مقام‌های ایرانی، مذاکرات پزشکیان و پوتین بر گسترش همکاری‌های سیاسی و اقتصادی، اجرای توافق جامع مشارکت راهبردی دو کشور و تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی متمرکز خواهد بود. این سفر چند روز پس از دیدار سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، از تهران انجام می‌شود.
پایان نشست چهارجانبه تهران و سفر بلافاصله پزشکیان به مسکو، دو تحول دیپلماتیک هم‌زمان در شرایطی است که خطر ازسرگیری جنگ همچنان پابرجاست. اگرچه نشست تهران به توافق مشخصی برای پایان بحران منجر نشده، بیانیه مشترک چهار کشور بر ادامه گفت‌وگوها تأکید کرده است. اکنون نگاه‌ها به مذاکرات مسکو و تلاش میانجیگران منطقه‌ای برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن دوخته شده است.