نشست پرتنش بریکس بر متن بحرانهای بینالمللی
یکشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵
نشست عمومی سالانه وزرای خارجه دولتهای عضو گروه بریکس در روزهای پنجشنبه و جمعه ۲۴ و ۲۵ اردیبهشت در دهلی نو پایتخت هندوستان برگزار گردید. اعضای قدیمی این سازمان “برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی” و اعضای جدید آن از جمله “مصر، اتیوپی، اندونزی، امارات متحده عربی و ایران” در این نشست شرکت داشتند. در این نشست مسائل مورد اختلاف، به مراتب بیشتر از نقاط اشتراک این مجموعه بود، بطوریکه نتوانستند در پایان نشست بیانیه مشترک بدهند. تشدید بحرانهائی سیاسی، اقتصادی و ژئوپولتیکی میان قطبها و دولتهای سرمایه داری و تضاد منافع و مصالح میان آنان موجب شده که دولتهای عضو این ائتلاف، برسر بسیاری از مسائل و رویدادهای جاری دچار اختلاف نظر و حتی عدم شرکت در اجلاس شوند. کما اینکه مشارکت چین در این نشست نه در سطح وزیر خارجه بلکه در سطح سفیر این کشور در هند نشان از وجود چنین اختلافی است. تنش میان هند و چین بر سر گسترش نفود در کشورهای منطقه و در رابطه با مناسبات خود با آمریکا و دیگر قدرتهای غربی موجب تعمیق شکاف در میان آنان بعنوان دو عضو مهم گروه بریکس شده است. از سوی دیگر مواضع متفاوت کشورهای عضو بریکس در قبال جنگ روسیه بعنوان عضو قدرتمند بریکس با اوکراین نیز بخش دیگری از شکافهای موجود بود.
اما اختلاف مواضع سیاسی در میان دولتهای عضو بریکس بر سر موضع گیری در مقابل جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی که روند عرضه نفت به دیگر کشورها را نیز مختل کرده است، موردی بود که فضای این نشست را بشدت تحت تأئیر قرار داد، تا جائی که آنها نتوانستند در این مورد به توافقی دست یابند. تنشهای جمهوری اسلامی با امارات متحده عربی که به درگیری نظامی میان آنها نیز منجر شده است و حمله جمهوری اسلامی به کشتی تجاری با پرچم هند در نزدیکی آبهای عُمان تنها یک روز قبل از برگزاری نشست دهلی که منجر به آتش سوزی و غرق شدن آن گردید و همچنین ربودن یک کشتی دیگر در آبهای نزدیک فُجَیره امارات توسط جمهوری اسلامی، موجب گردید که آن نشست نتواند در رابطه با جنگ و مسائل مهم منطقه از جمله بسته شدن تنگه هرمز نیز موضع مشترکی اتخاذ نماید. البته از آغاز درگیری جمهوری اسلامی با آمریکا در تنگه هرمز و دریای عُمان، تا کنون چندین کشتی دیگر نیز هدف حمله نظامی جمهوری اسلامی قرار گرفته اند.
با این حال عباس عراقچی وزیر خارجه رژیم اسلامی انتظار داشت که جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی به مهمترین بخش گفتگوهای بریکس تبدیل شود و از کشورهای عضو بریکس خواست در آن مداخله کنند و قاطعانه از جمهوری اسلامی حمایت به عمل آورند و “نقض حقوق بین الملل از سوی آمریکا و اسرائیل را محکوم کنند. او گفت: “حملات به مردم من با ادعای دروغین توجیه شده است. ایران مانند بسیاری دیگر از کشورهای مستقل، قربانی توسعه طلبی و جنگ افروزی شده است”. عراقچی در ادامه سخنان خود ضمن تهدید امارات متحده عربی در خطاب غیرمستقیم به معاون وزیر خارجه این کشور اعتراف نمود که جمهوری اسلامی امارات متحده عربی را مورد حمله نظامی قرار داده و گفت: “ائتلاف شما با اسرائیل نیز نتوانست از شما محافظت کند. بنابراین در سیاست خود در قبال جمهوری ایران بازنگری کنید.” او در رابطه با تنگه هرمز طی مصاحبهای با دروغپردازی مدعی شد که: “از نظر ما تنگه هرمز برای تمامی کشتیهای تجاری باز است، اما آنها باید با نیروهای دریایی ما همکاری کنند”. او امارات را به همدستی با اسرائیل متهم کرد و گفت این همکاری غیر قابل بخشش است و امارات باید پاسخگو باشد.
توقعات عراقچی درحالی است که ائتلاف بریکس قادر به چنین کاری نیست و بسیاری از شرکت کنندگان در آن نشست تمایلی به موضع گیری علیه آمریکا و اسرائیل ندارند. وزیر خارجه هند در روز اول نشست بریکس و در سخنرانی افتتاحیه خود اعلام کرد که: “ما در زمانی گردهم آمدهایم که روابط بینالمللی دستخوش تغییرات گسترده است. درگیریهای جاری، عدم اطمینان از اوضاع اقتصادی و چالشها در تجارت، فناوری و محیط زیست، در حال شکل دادن به چشمانداز جهانی هستند” او وظیفه بریکس و کمک به کشورهای “درحال توسعه” در این دوره را یافتن پاسخ مؤثر به چالشهای مالی و بهداشتی، افزایش قمیت انرژی و مواد غذایی و کودهای شیمیایی ذکر کرد. او با موضع گیری محتاطانه اعلام نمود که تردُد بیوقفه و آزاد کشتیها در آبهای بینالمللی از جمله در تنگه هرمز برای رفاه اقتصاد جهان حیاتی است و حمله به کشتی هند در آبهای عُمان را غیر قابل قبول خواند. وزیر خارجه هند گفت: “بریکس باید به افزایش توسل به اقدامات قهری و تحریمهای یکجانبه ناسازگار با حقوق بین الملل نیز بپردازد و نقش سازندهای ایفا کند و چنین اقداماتی نمیتوانند جایگزین گفتگو شوند و جای دیپلماسی را بگیرند”.
برشمردن این وظایف و موضع گیریها از جانب رئیس این اجلاس در حالی است که دولتهای تشکیل دهنده ائتلاف بریکس از جمله چین و روسیه در بدو تشکیل در سال ۲۰۰۹، اعلام کرده بودند، تلاش خواهند کرد از طریق ایفای نقش بزرگ، نظم جهانیی را که برای مدت طولانی تحت سلطه آمریکا و متحدان غربی بوده، تغییر دهند. اما سرعت تحولات جهانی و منطقهای و تشدید بحران اقتصادی سرمایه داری منافع و مصالح ابرقدرتهای سرمایه داری را نیز در معرض خطر قرار داده است.
سخن روز: تلویزیون حزب کمونیست ایران و کومەله
www.facebook.com/Peshrawcpiran
www.instagram.com/Peshrawcpiran1