شنبه ۲۷ تیر ۱۴۰۵

فاطمه موسوی ویایه مدیر گروه مسائل اجتماعی انجمن جامعه‌شناسی ایران در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا درباره تاثیر فشارهای اقتصادی و موج بیکاری‌ به‌ویژه بعد از آغاز جنگ بر ساختار خانواده، عنوان کرد: تحقیقات مختلف نشان داده که در 100 سال اخیر بیکاری یکی از مهم‌ترین مشکلات اقتصادی بوده که خانواده‌ها را تحت تاثیر خود قرار داده است. با از دست رفتن شغل، خانواده‌ها دچار مشکلات اقتصادی بسیار زیادی می‌شوند، ولی این مشکلات تنها در بخش اقتصادی باقی نمی‌ماند.

او توضیح داد: وقتی افراد و به‌ویژه مردان شغل خود را از دست داده و نقش نان‌آوری‌شان مخدوش می‌شود دچار احساساتی منفی نسبت به خود می‌شوند. مشکلات اقتصادی و روانی  در روابط خانوادگی هم خود را نشان می‌دهد. تحقیقات نشان داده است، در خانواده‌هایی که مردان آن دچار  بیکاری یا مشکلات اقتصادی می‌شوند، خشونت خانگی افزایش می‌یابد. تحقیقات نشان می‌دهد که یک تا 5 درصد خانواده‌های ایرانی با مشکل خشونت سطح بالا حتی خشونت فیزیکی مواجه هستند و انتظار می‌رود با افزایش موج بیکاری این آمار افزایش یابد.

این جامعه‌شناس بیکاری و مشکلات اقتصادی را یکی از عوامل اصلی طلاق توصیف کرد:  در چند سال اخیر الگوی طلاق در ایران در حال  تغییر بوده است: در الگوی قبلی بیشترین طلاق‌ها در ۵ سال اول زندگی رخ می‌داد،  ولی در چند سال اخیر به دلیل همین مشکلات اقتصادی، میزان  طلاق در ۱۰ سال دوم زندگی مشترک افزایش پیدا کرده است یعنی خانواده‌هایی با فرزندان کوچک به سمت طلاق حرکت کرده‌اند. این موضوع می‌تواند تبدیل به یک معضل شود زیرا خانواده‌هایی را خواهیم داشت که تک‌والد هستند و مادر سرپرست خانواده است.

موسوی ویایه، اضافه می‌کند: در چنین وضعیتی زنان در کنار مشکلاتی که برای مراقبت از فرزندان خردسال‌شان دارند باید به فکر تامین معاش هم باشند این درحالی است که  در قوانین ما حمایت از کودکانی که والدین‌شان متارکه کرده‌اند با خلاهایی مواجه است و زنان برای گرفتن حضانت یا نقفه فرزند دچار مشکل می‌شوند. با این روند ما  روزبه‌روز بیشتر شاهد چنین مسائلی در جامعه  خواهیم بود که متأسفانه راه‌حلی هم ندارد.

این جامعه‌شناس یکی دیگر از تبعات مشکلات اقتصادی روز افزون را کاهش ازدواج و تشکیل خانواده عنوان کرد و گفت: بسیاری از افراد به دلیل نامناسب بودن شرایط اقتصادی، مدام  ازدواج را به تاخیر می‌اندازند.

او، تاخیر در فرزندآوری زوجین را هم یکی دیگر از محصولات تنگنای اقتصادی شدید و فقدان امنیت شغلی دانست؛ و افزود   الگوی غالب خانواده‌ها در ایران تک‌فرزندی شده است. در حال حاضر یکی از پایین‌ترین نرخ‌های موالید را در ایران داریم که حدود 1.3 شده است یعنی میزان فرزندآوری در جامعه ما در حد کشورهای اروپایی پایین آمده است. درحالی‌که  کشورهای اروپایی دلایل دیگری برای فرزندآوری پایین دارند اما یکی از علل این پدیده در ایران همین مشکلات اقتصادی است .

او اضافه می‌کند: مشکلات اقتصادی در ایران  باعث شده که  طبقه متوسط فقیر شود.اما حاضر نیست در فقر فرزندآوری کند و تعداد بچه‌های بیشتری داشته باشد. زیرا برای این گروه هنوز فرزندان یک سرمایه‌اند و می‌خواهد روی فرزندان خود سرمایه‌گذاری کند به همین دلیل هم  تعداد فرزندان در این گروه اجتماعی- درآمدی کاهش یافته است.

به گفته مدیر گروه مسائل اجتماعی انجمن جامعه‌شناسی، الگوهای فرزندآوری، تشکیل خانواده و طلاق در ایران با سرعتی بسیار زیاد در حال تغییر هستند. ما باید بعد از تحمل یک ریاضت اقتصادی چندساله، دوباره شاهد رشد اقتصادی باشیم درحالی‌که امسال پیش‌بینی شده که ایران رشد منفی اقتصادی هم خواهد داشت و این وضعیت در همه جنبه‌های اجتماعی، خانواده و رفتاری  خود را نشان می‌دهد.

موسوی ویایه تاکید کرد:  وقتی خانواده‌ها می‌بینند که غربالگری محدود شده، وقتی به هر دلیلی مثلا ازدواج خانوادگی از تولد فرزند معلول  نگران هستند. اتفاقا نرخ فرزندآوری را پایین می‌آورند به این معنا که  یعنی خانم باردار نمی‌شود، چون نگران است که در صورت بارداری،  فرزندی متولد شود که سالم نباشد.

 به گفته این جامعه‌شناس، تحقیقات مختلف نشان داده است که در ۱۰ سال اخیر و به‌ویژه ۵ سال اخیر، هر نوع سیاست‌های افزایش جمعیت با شکست مواجه شده است همانطور که گفتم در حال حاضر نرخ  رشد جمعیت ما 1.3 شده است هرچند منفی شدن این نرخ مدت زمانی طول می‌کشد اما با ادامه این فرایند در چند دهه آینده این نرخ منفی هم خواهد شد.