شنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۴

طبق توافقی که نخستین‌بار در سال ۲۰۲۳ پیشنهاد شد، قرار بود ترکمنستان گاز را از طریق ایران به عراق صادر کند، ایران گاز را دریافت کرده و معادل آن را به عراق تحویل دهد. اما این طرح خطر نقض تحریمهای آمریکا  علیه تهران را داشت و به موافقت واشنگتن نیازمند بود. اما این موافقت با تشدید سیاست “فشار حداکثری” دولت ترامپ علیه جمهوری اسلامی هیچ‌گاه حاصل نشد.

طبق گفت‌وگوی رویترز با چهار مقام عراقی و بررسی هفت سند رسمی، مشخص شد که بغداد ماه‌ها به دنبال جلب موافقت واشنگتن برای واردات سالانه حدود ۵ میلیارد متر مکعب گاز ترکمنستان از طریق ایران بوده است. طبق پیش‌نویس قرارداد، ایران پولی دریافت نمی‌کرد اما حداکثر ۲۳ درصد از حجم روزانه گاز ترکمنستان را برای مصرف داخلی خود برمی‌داشت. بغداد همچنین پیشنهاد داده بود یک نهاد بین‌المللی ثالث بر رعایت تحریم‌های آمریکا و مقررات ضدپولشویی نظارت کند. با وجود ماه‌ها رایزنی، سرانجام مخالفت آمریکا مانع نهایی شدن قرارداد شد، زیرا واشنگتن فشار بر جمهوری اسلامی در موضوع هسته‌ای را افزایش داده است. در همین حال مشاور نخست‌وزیر عراق در امور برق، عادل کریم، به رویترز گفت: اجرای قرارداد می‌توانست تحریم‌هایی علیه بانک‌ها و مؤسسات مالی عراق را در پی داشته باشد، بنابراین قرارداد فعلاً معلق است.

عراق در یک دهه گذشته به واردات گاز و برق از ایران متکی بوده است. بنا به گفته یک مقام عراقی، واردات گاز از ایران در سال ۲۰۲۴ به ۹.۵ میلیارد متر مکعب رسید و حدود یک‌سوم تولید برق عراق را پوشش می‌دهد. کریم هشدار داد: اگر گاز ایران را از دست بدهیم، با مشکل جدی در تولید برق روبه‌رو خواهیم شد. اگرچه عراق دومین تولیدکننده بزرگ نفت اوپک است، بخش زیادی از گاز همراه با نفت را به دلیل نبود سرمایه‌گذاری و زیرساخت می‌سوزاند. بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، عراق در سال ۲۰۲۳ تنها ۱۱ میلیارد متر مکعب گاز برای مصارف برق یا صنعتی برداشت کرد. دولت ترامپ در ماه مارس معافیت تحریمی را که از سال ۲۰۱۸ اجازه پرداخت پول برق ایران را می‌داد، لغو کرد. این اقدام باعث شد عراق حدود ۳۰۰۰ مگاوات از ظرفیت تولید برق خود را از دست بدهد،  بیش از ۱۰ درصد از کل ظرفیت حدود ۲۸ هزار مگاواتی کشور و معادل برق ۲.۵ میلیون خانه.

وزارت برق عراق در نامه‌ای به بانک دولتی تجارت عراق در ماه مه هشدار داده بود که شکست قرارداد با ترکمنستان می‌تواند توانایی بغداد برای اداره نیروگاه‌های گازی در اوج تقاضای تابستان را به خطر اندازد. سه ماه بعد، عراق با خاموشی سراسری روبه‌رو شد.
با بسته شدن مسیر ترکمنستان، عراق در حال بررسی گزینه‌های دیگر از جمله واردات گاز طبیعی مایع (LNG) از قطر است. در این زمینه مدیر شرکت دولتی گاز جنوب به رویترز گفت عراق قصد دارد یک پایانه شناور برای دریافت گاز قطر و عمان اجاره کند.