دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۵

تنش میان ایران و آمریکا در خلیج فارس بار دیگر به‌سرعت بالا گرفته و در تازه‌ترین تحول، ایران روز یکشنبه اعلام کرد یک شناور بدون سرنشین نظامی آمریکا را هنگام تلاش برای ورود به بخشی از تنگه هرمز هدف قرار داده است. فرماندهی مرکزی آمریکا این ادعا را رد کرده و سخنگوی سنتکام آن را “کاملاً دروغ” خوانده است. این رویداد یک روز پس از حمله آمریکا به سه نفتکش ایرانی و شلیک موشک‌های بالستیک سپاه به دو ناو جنگی آمریکا روی داده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، روز یکشنبه هشدار داد دوره “پاسخ‌های متناسب” پایان یافته و از این پس هر حمله به منافع و امنیت ایران با پاسخی “سریع‌تر، سنگین‌تر و دردناک‌تر” روبه‌رو خواهد شد. او گفت آمریکا باید “پیش از آن‌که دیر شود” دریابد که قواعد جنگ تغییر کرده است. رویترز جنگ شش‌ماهه را در شرایط کنونی نوعی بن‌بست پرهزینه توصیف می‌کند؛ آتش‌بس مقدماتی خرداد از هم پاشیده و تلاش‌های دیپلماتیک برای بازگرداندن مذاکرات تاکنون نتیجه‌ای نداشته است.
دور تازه درگیری‌ها در دریا از روز شنبه شدت گرفت. فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرد سه نفتکش ایرانی، از جمله یک نفتکش در نزدیکی جزیره خارگ، را هدف قرار داده است. واشنگتن می‌گوید این حملات در پاسخ به شلیک موشک‌های بالستیک سپاه به دو شناور نیروی دریایی آمریکا انجام شده و هیچ نیروی آمریکایی آسیب ندیده است. سپاه در مقابل اعلام کرد سه نفتکش را در تنگه هرمز و سه کشتی مرتبط با آمریکا را در نقاط دیگر هدف قرار داده است. منابع ایرانی گفته‌اند در حمله به نفتکش نزدیک خارگ تلفاتی گزارش نشده و خدمه تخلیه شده‌اند.
همزمان، جنگ از جبهه نظامی بیش از پیش به جبهه اقتصادی منتقل شده است. قالیباف در سخنان روز یکشنبه گفت در کنار میدان نظامی، مهم‌ترین نبرد ایران اکنون بر سر «تولید و معیشت مردم» است و نوسانات شدید ارز، تورم، بیکاری و آشفتگی بازار را از مشکلات اصلی کشور برشمرد. او گفت مردم ممکن است سختی را تحمل کنند اما «سوءمدیریت و بی‌عملی» را تحمل نخواهند کرد.
علی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد ایران، نیز گفته است دولت می‌خواهد در برابر فشار اقتصادی آمریکا به اصلاحات اقتصادی متوسل شود و این تصور را رد کرده که تحریم‌ها می‌توانند تهران را وادار به تغییر سیاست کنند. همزمان مرتضی زمانیان، معاون وزارت اقتصاد، از تشدید فعالیت «ستاد جنگ اقتصادی» برای مقابله با مشکلات ناشی از جنگ خبر داده است.
با این حال گزارش‌های تازه رویترز نشان می‌دهد فشار بر اقتصاد ایران به مرحله کم‌سابقه‌ای رسیده است. محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت، منبع اصلی ارز خارجی ایران، را به‌شدت محدود کرده و بنا بر داده‌های مورد استناد رویترز، بارگیری نفت خام ایران که در اسفند گذشته حدود دو میلیون بشکه در روز بود، در ماه اوت به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز سقوط کرده است. صندوق بین‌المللی پول نیز تورم ایران در سال ۲۰۲٦ را نزدیک به ۷۰ درصد پیش‌بینی کرده است.
دولت ترامپ در کنار محاصره دریایی، شبکه مالی ایران را نیز هدف گرفته است. وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده قصد دارد تقریباً هر هفته تحریم‌های ثانویه تازه‌ای وضع کند و بانک‌ها، شبکه‌های انتقال درآمد نفت، طلا، حمل‌ونقل، فناوری و شرکت‌هایی را که با ایران یا سپاه معامله می‌کنند تحت فشار قرار دهد. تازه‌ترین اقدام واشنگتن تحریم یک بانک سرمایه‌گذاری ترکیه و دو شرکت وابسته به آن به اتهام انتقال درآمدهای نفتی ایران و تبدیل آنها به پول نقد و طلا بوده است؛ بانک مورد نظر اتهامات آمریکا را رد کرده است.
جزیره خارگ نیز دوباره در مرکز تنش قرار گرفته است. محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران، روز یکشنبه گفت خارگ طی ماه‌های گذشته حدود ۵۵۰ بار هدف حمله قرار گرفته اما همچنان فعال است. این رقم به طور مستقل تأیید نشده است. پیش از جنگ حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران از خارگ انجام می‌شد. دونالد ترامپ هفته گذشته نیز ویدئویی ساخته‌شده با هوش مصنوعی منتشر کرد که در آن خارگ در حال انفجار نشان داده می‌شد؛ مقام‌های ایران هشدار داده‌اند حمله گسترده به این جزیره با پاسخ شدید روبه‌رو خواهد شد.
نبرد اصلی دیگر بر سر تنگه هرمز است. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، روز یکشنبه به سی‌ان‌ان گفت اکنون به طور متوسط حدود ۹ میلیون بشکه نفت در روز از تنگه عبور می‌کند و با احتساب خطوط لوله جایگزین، جریان نفت منطقه به دو سوم سطح پیش از جنگ رسیده است. اما داده‌های ردیابی کشتی تصویر محتاطانه‌تری ارائه می‌دهند: رویترز گزارش کرده بود روز پنجشنبه تنها چهار کشتی حامل کالا از تنگه عبور کردند، در حالی که پیش از جنگ روزانه حدود ۱۲۵ کشتی تجاری از این مسیر می‌گذشتند.
کاهش جریان انرژی همچنان بازارهای جهانی را تحت فشار قرار داده است. نفت برنت روز جمعه در ۹٦ دلار و ۲۸ سنت در هر بشکه بسته شد؛ بالاترین سطح از اواخر ژوئیه. اوپک‌پلاس نیز روز یکشنبه تصمیم گرفت سیاست تولید خود را برای ماه اکتبر تغییر ندهد، در شرایطی که اختلال ناشی از جنگ ایران، توان اعضای این ائتلاف برای تأثیرگذاری بر عرضه جهانی را محدود کرده است.
در چنین شرایطی نشانه‌ای از پیشرفت جدی دیپلماتیک دیده نمی‌شود. مذاکراتی که قرار بود پس از تفاهم اولیه خرداد درباره پایان جنگ و برنامه هسته‌ای ایران ادامه یابد، متوقف شده است و به گزارش آسوشیتدپرس، آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان اکنون درصدد ارجاع دوباره پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل به دلیل آنچه عدم پایبندی به تعهدات منع گسترش هسته‌ای می‌خوانند، هستند.