غیبت سران جهان در تشییع خامنهای؛ نمایش بینالمللی حکومت به حضور متحدان منطقهای محدود ماند
شنبه ۱۳ تیر ۱۴۰۵
با وجود گذشت ۱۲۵ روز از کشتهشدن علی خامنهای تا آغاز مراسم تشییع در تهران، جمهوری اسلامی تنها از حضور هشت رئیس کشور یا دولت خبر داده است؛ رقمی که در مقایسه با مراسم رسمی رهبران شناختهشده جهان، از انزوای دیپلماتیک حکومت ایران حکایت دارد.
مراسم چندروزه تشییع علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، روز جمعه ۱۲ تیر در تهران با حضور شماری از مقامات خارجی آغاز شد؛ اما برخلاف تبلیغات گسترده رسانههای حکومتی درباره حضور نمایندگانی از حدود ۱۰۰ کشور، بیشتر قدرتهای بزرگ جهان، کشورهای غربی، و دولتهای عربی حاشیه خلیج فارس در سطح سران در این مراسم حضور ندارند.
در حالی که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، مدعی شده که دستکم هشت رئیس کشور یا دولت و رؤسای مجالس ۱۲ کشور در برنامههای مربوط به خامنهای شرکت میکنند، آمار حدود ۱۰۰ کشور تنها شامل هیئتهای رسمی دولتی نیست و چهرههای مذهبی، اعضای گروههای سیاسی، فعالان فرهنگی، و نمایندگان نهادهای مدنی را نیز در بر میگیرد. بنابراین، این عدد را نمیتوان به معنای حضور رسمی دولتهای ۱۰۰ کشور دانست.
در میان بلندپایهترین مقامهایی که حضورشان تأیید شده، شهباز شریف نخستوزیر پاکستان، امامعلی رحمان رئیسجمهوری تاجیکستان، نیکول پاشینیان نخستوزیر ارمنستان، و میخائیل کاولاشویلی رئیسجمهوری گرجستان دیده میشوند. رئیسجمهوری عراق نیز برای شرکت در مراسم وارد تهران شده است.
اما سطح نمایندگی قدرتهای بزرگ بهمراتب پایینتر است. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، به تهران نرفت و مسکو دیمیتری مدودف، معاون شورای امنیت و رئیسجمهوری پیشین روسیه، را اعزام کرد. چین نیز بهجای شی جینپینگ یا نخستوزیر این کشور، هه وی، نایبرئیس کمیته دائمی کنگره ملی خلق، را فرستاد.
ترکیه با جودت ییلماز، معاون رئیسجمهوری، در مراسم شرکت میکند. هند نیز نه نخستوزیر یا وزیر خارجه، بلکه یک وزیر مشاور در امور خارجی و فرماندار ایالت بیهار را به ایران فرستاده است. حکومت طالبان افغانستان نیز با امیرخان متقی، وزیر خارجه، و گزارشهایی از حضور معاون نخستوزیر نمایندگی شده است.
به این ترتیب، پاکستان مهمترین کشور دارای روابط بینالمللی گسترده است که رئیس دولت خود را به مراسم فرستاده است. در حالی که بیشتر دیگر مقامات بلندپایه حاضر، از کشورهای همسایه، متحدان منطقهای یا دولتهای نزدیک به جمهوری اسلامی هستند.
فایننشال تایمز نیز گزارش داده است که رهبران کشورهای غربی و کشورهای عربی خلیج فارس بهطور محسوسی در این مراسم غایبند. این غیبت بهویژه از آن جهت قابل توجه است که حکومت ایران تلاش کرده مراسم چندروزه خامنهای را به نمایشی از همبستگی داخلی و اعتبار بینالمللی تبدیل کند.
علی خامنهای روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ کشته شد و نخستین مراسم رسمی با حضور هیئتهای خارجی روز ۱۲ تیر ۱۴۰۵، یعنی ۱۲۵ روز بعد، برگزار شد. مراسم اصلی از ۱۳ تیر آغاز میشود و خاکسپاری برای ۱۸ تیر، ۱۳۱ روز پس از مرگ او، برنامهریزی شده است.
مقامهای جمهوری اسلامی تأخیر در خاکسپاری را به ادامه جنگ و خطرهای امنیتی نسبت دادهاند. با این حال، فاصله بیش از چهارماهه، در مقایسه با تشییعهایی که ظرف چند روز یا چند هفته پس از مرگ رهبران برگزار میشوند، فرصت کمسابقهای برای ارسال دعوتنامه، رایزنی دیپلماتیک و هماهنگی با دولتهای خارجی در اختیار تهران قرار داده بود.
با وجود این فرصت، جمهوری اسلامی تا روز آغاز مراسم تنها توانسته است حضور هشت رئیس کشور یا دولت را اعلام کند؛ آن هم عمدتاً از میان همسایگان و شرکای نزدیک خود.
مقایسه سطح حضور خارجی در مراسم خامنهای با تشییعها و آیینهای رسمی دیگر رهبران جهان، شکست دیپلماتیک جمهوری اسلامی را آشکارتر میکند.
رسانههای حکومتی ایران با برجستهکردن عبارت «مهمانانی از حدود ۱۰۰ کشور» میکوشند تصویری از استقبال گسترده جهانی ارائه دهند. اما معیار اصلی برای سنجش وزن دیپلماتیک یک تشییع دولتی، تعداد ملیتهای حاضران یا چهرههای مذهبی و مدنی نیست؛ بلکه سطح رسمی هیئتهای اعزامی و شمار رؤسای کشورها و دولتهاست.
بر این اساس، مراسم خامنهای تا این مرحله نه یک گردهمایی جهانی رهبران، بلکه رویدادی عمدتاً منطقهای با حضور متحدان، همسایگان و نمایندگان رده دوم قدرتهای بزرگ است.