پنجشنبه ۸ آبان ۱۴۰۴

وب‌سایت آتلانتیک ، گزارشی به قلم رابرت ورث، روزنامه‌نگار باسابقه و متخصص در امور خاورمیانه، در مورد روابط ایران و عراق منتشر کرد که چکیده آن را می‌خوانید: بیش از سه سال است که عراق از تیتر خبرها دور بوده است. در حالی که جنگ‌ها و شورش‌ها بخش‌های دیگر خاورمیانه را درگیر کرده‌اند، بغداد، شهری که روزگاری نامش مترادف با بمب‌گذاری‌های انتحاری و درگیری‌های فرقه‌ای بود، در آرامش نسبی به سر می‌برد.

بزرگراه منتهی به فرودگاه بین‌المللی بغداد که زمانی خطرناک‌ترین مسیر جهان خوانده می‌شد، اکنون با برج‌ها و ساختمان‌های مرتفع تازه‌ساز احاطه شده است و پل‌ها و روگذرهای جدید، بخشی از ترافیک معروف شهر را کاهش داده‌اند. با این حال بسیاری از عراقی‌ها نگران‌اند که این آرامش دوام نیاورد. ایران در یک سال گذشته از سوی ایالات متحده و اسرائیل تحت فشار سنگینی قرار گرفته و محور مقاومت آن عملا فروپاشیده است. در چنین شرایطی عراق به تنها متحد مهم جمهوری اسلامی در منطقه و شریان اقتصادی حیاتی آن تبدیل شده است. با وجود این، دونالد ترامپ تا کنون درباره این رابطه سکوت کرده و در عین حال تحریم‌های فزاینده علیه اقتصاد ایران را ادامه داده است.

در آستانه انتخابات پارلمانی یازدهم نوامبر، محمد شیاع سودانی، نخست‌وزیر عراق، بر ثبات و رشد اقتصادی کشور تأکید دارد. نماد کارزار او جرثقیلی است که نشانه رونق ساخت‌وساز در سال‌های اخیر است. دولت او در یک سال گذشته بیش از یک میلیون کارمند جدید استخدام کرده تا بیکاری را مهار کند، هرچند این اقدام خطر ورشکستگی دولت را افزایش داده است. در کنار فضای مثبت، ترس از بازگشت رقابت میان ایران و آمریکا بر سر نفوذ در عراق نیز بر سیاست این کشور سایه انداخته است. سودانی بر خلاف کاظمی، نخست وزیر پیشین عراق، گروه‌های شبه‌نظامی شیعی را در آغوش گرفته و با اعطای قراردادهای دولتی، ثروتمندترشان کرده است. او شرکت دولتی تازه‌ای به نام “شرکت مهندس عام” ایجاد کرده که از آن به عنوان نسخه عراقی سپاه پاسداران یاد می‌شود. وزارت خزانه‌داری آمریکا اخیرا این شرکت را به عنوان پوششی برای گروه‌های تروریستی تحریم کرده است.

دولت عراق همچنین قراردادهایی بدون مناقصه با حشد شعبی و شرکت مهندس عام برای نگهداری شبکه فیبر نوری کشور و ساخت شبکه‌ای جدید امضا کرده است؛ اقدامی که به این گروه‌ها کنترل زیرساخت داده‌های عراق را می‌دهد. کارشناسان ارتباطات هشدار داده‌اند که این مساله تنها زمینه فساد مالی نیست، بلکه تهدیدی امنیتی است، زیرا ایران یا متحدانش می‌توانند از این شبکه برای نظارت بر شهروندان عراقی استفاده کنند. سودانی همچنین تلاش کرده امتیاز انحصاری توسعه شبکه ۵جی را به کنسرسیومی وابسته به همین گروه‌ها واگذار کند، اما دادگاهی عالی اجرای آن را به دلیل ملاحظات امنیتی متوقف کرده است. سودانی خود را سیاستمداری عمل‌گرا معرفی می‌کند و با توجه به مرز طولانی عراق و ایران، ناچار است میان منافع دو قدرت درگیر تعادل برقرار کند.

برخی ناظران می‌گویند او تلاش کرده شبه‌نظامیان را در ساختار دولت جذب کند تا به جای شلیک موشک، در کت‌وشلوار و در درون نظام سیاسی فعالیت کنند. با این حال، واگذاری قراردادها بدون نظارت قانونی نگرانی‌هایی درباره سوءاستفاده از قدرت ایجاد کرده است. هرچند این روش به سرعت پروژه‌های عمرانی را پیش برده، اما وابستگی روزافزون دولت به گروه‌های مسلح را نیز عیان کرده است. منتقدان می‌گویند، سودانی اسیر نظام سهمیه‌بندی فرقه‌ای است که پس از ۲۰۰۳ برای تضمین تنوع سیاسی ایجاد شد. اما اکنون به کارخانه توزیع رانت تبدیل شده است. او در تلاش است ائتلافی چندفرقه‌ای بسازد، اما حتی در صورت پیروزی در انتخابات، همچنان زیر نفوذ “چارچوب هماهنگی”، ائتلاف سیاسی شیعه‌های نزدیک به ایران، باقی خواهد ماند.

دولت‌های اخیر آمریکا نیز با واقع‌گرایی، محدودیت‌های سیاست عراق را پذیرفته‌اند: از بغداد خواسته‌اند از تهران فاصله بگیرد، اما از اقدامات تند که می‌تواند دوباره جنگی نیابتی شعله‌ور کند، پرهیز کرده‌اند. با این حال، گفته می‌شود دونالد ترامپ که به مصالحه دیپلماتیک اعتقادی ندارد، ممکن است مسیر متفاوتی در پیش بگیرد. او از زمان بازگشت به کاخ سفید توجه کمی به عراق نشان داده است، اما تصمیم اخیر وزارت خزانه‌داری برای تحریم شرکت مهندس عام و دو تاجر بانفوذ عراقی، موجی از نگرانی میان ثروتمندان بغداد برانگیخته است. یکی از مقام‌های پیشین گفت: “آنها می‌ترسند. تا زمانی که آمریکا با ایران به توافق نرسد، سیاست فشار حداکثری ادامه خواهد داشت و این بار ممکن است دامنه‌اش به عراق هم برسد.”