سه شنبه ۲ تیر ۱۴۰۵

بر اساس بیانیه مشترک قطر و پاکستان، دور نخست گفت‌وگوهای ایران و آمریکا در فضایی “مثبت و سازنده” برگزار شده و دو طرف بر سر نقشه راهی برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ٦۰ روز به تفاهم رسیده‌اند. طبق این بیانیه، گفت‌وگوهای فنی تا پایان هفته در بورگن‌اشتوک ادامه خواهد یافت. همچنین سازوکاری برای پیگیری پایان جنگ در لبنان و یک خط ارتباطی برای تضمین عبور ایمن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز ایجاد می‌شود.
هیئت آمریکایی را جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، هدایت می‌کرد و استیو ویتکاف و جرد کوشنر نیز در ترکیب تیم واشنگتن حضور داشتند. هیئت ایران به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و با حضور عباس عراقچی و مقام‌هایی از حوزه‌های امنیتی، نفتی و بانکی در مذاکرات شرکت کرد. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، و مقام‌های قطری نیز در نقش میانجی در روند گفت‌وگوها حضور داشتند.
مذاکرات سوئیس در حالی پایان یافت که از همان آغاز زیر سایه سه بحران سنگین قرار داشت: بسته شدن دوباره تنگه هرمز از سوی ایران، ادامه ابهام درباره توقف جنگ در لبنان، و تهدیدهای تازه دونالد ترامپ علیه تهران. با این حال، بیانیه میانجی‌ها نشان می‌دهد دو طرف فعلاً تصمیم گرفته‌اند مسیر دیپلماسی را باز نگه دارند و گفت‌وگوهای فنی را ادامه دهند.
عباس عراقچی در پیامی در شبکه ایکس نوشت میانجی‌گری “خستگی‌ناپذیر” قطر و پاکستان به پیشرفت‌های مهمی برای پایان دادن به جنگ در لبنان انجامیده است. او همچنین اعلام کرد تحریم صادرات نفت و پتروشیمی ایران تعلیق شده، محاصره دریایی برداشته شده، بخشی از دارایی‌های مسدودشده آزاد شده و طرح بزرگ بازسازی و توسعه اقتصادی ایران وارد مرحله اجرا شده است.
این سخنان عراقچی نشان می‌دهد تهران می‌خواهد دور نخست مذاکرات را نه فقط از زاویه سیاسی، بلکه از منظر گشایش اقتصادی و دسترسی به منابع مالی ارزیابی کند. حضور مقام‌های نفتی و بانکی در هیئت ایران نیز همین جهت‌گیری را تأیید می‌کرد. برای تهران، پیش از ورود به بحث‌های اصلی درباره پرونده هسته‌ای، دریافت نشانه‌های عملی از رفع فشار اقتصادی اهمیت تعیین‌کننده دارد.
با این حال، روند گفت‌وگوها بدون تنش نبود. رویترز به نقل از منابع ایرانی و آمریکایی گزارش داده است پس از انتشار تهدیدهای تازه ترامپ، هیئت ایرانی از بازگشت به اتاق اصلی مذاکرات خودداری کرد، هرچند تبادل پیام از طریق میانجی‌های قطری و پاکستانی ادامه یافت. ترامپ پیش از آغاز رسمی مذاکرات تهدید کرده بود اگر ایران دوباره برای بستن هرمز اقدام کند، با پاسخ سخت آمریکا روبه‌رو خواهد شد. او همچنین بار دیگر از احتمال کنترل تنگه هرمز و دریافت عوارض سخن گفته بود.
منابع ایرانی می‌گویند تهران تأکید کرده است آغاز گفت‌وگوهای جدی درباره موضوعات هسته‌ای، منوط به اجرای بخش‌های دیگر تفاهم‌نامه است؛ از جمله آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، صدور معافیت‌های نفتی، رفع محاصره دریایی و تضمین توقف جنگ در لبنان. از نگاه ایران، اگر این تعهدات اجرا نشود، ورود به مرحله اصلی مذاکرات معنایی نخواهد داشت.
در مقابل، یک دیپلمات آمریکایی به رویترز گفته است هیئت‌ها تا پاسی از شب در حال مذاکره بوده‌اند و موضوعاتی چون تنگه هرمز، لبنان، مسائل هسته‌ای و جزئیات اجرای تفاهم‌نامه در دستور کار قرار داشته است. این مقام آمریکایی تلاش کرده روایت توقف مذاکرات را کمرنگ کند و بگوید گفت‌وگوها، با وجود تنش‌ها، ادامه داشته است.
در پایان دور نخست، هیئت ایرانی محل مذاکرات را ترک کرد و رسانه‌های داخلی اعلام کردند تیم ایران پس از حدود ۱۸ ساعت گفت‌وگو، راهی تهران شده است. اما طبق بیانیه میانجی‌ها، مذاکرات فنی در سوئیس تا پایان هفته ادامه خواهد یافت. این یعنی سطح سیاسی گفت‌وگوها فعلاً جمع‌بندی شده، اما پرونده‌های اجرایی، مالی، نفتی، هرمز و لبنان هنوز روی میز تیم‌های کارشناسی باقی مانده‌اند.
از مجموع گزارش‌ها چنین برمی‌آید که مذاکرات سوئیس نه شکست خورده و نه به توافق نهایی رسیده است. مهم‌ترین دستاورد آن، تثبیت یک نقشه راه ٦۰ روزه، ایجاد مسیر گفت‌وگوی فنی، و توافق بر سازوکارهای فوری برای لبنان و هرمز است. اما هم‌زمان، تهدیدهای ترامپ، بی‌اعتمادی تهران، نقش اسرائیل در لبنان و وضعیت نامشخص تنگه هرمز نشان می‌دهد مسیر پیش رو بسیار شکننده است.
برای ایران، نتیجه فوری مذاکرات باید در فروش نفت، دسترسی به دارایی‌های مسدودشده و کاهش فشار اقتصادی دیده شود. برای آمریکا، اولویت باز ماندن هرمز، کنترل لبنان و ورود به گفت‌وگوی هسته‌ای است. برای میانجی‌ها، هدف اصلی جلوگیری از فروپاشی تفاهم موقت و بازگشت جنگ است. به همین دلیل، روزهای آینده و به‌ویژه ادامه مذاکرات فنی در سوئیس، تعیین خواهد کرد که آیا تفاهم ٦۰ روزه می‌تواند به روندی واقعی تبدیل شود یا در همان نخستین آزمون‌های خود، زیر فشار هرمز و لبنان از هم می‌پاشد.