سه شنبه ۸ مهر ۱۴۰۴

یکی از اصلی‌ترین مطالبات کارگران در دهه‌های اخیر، به‌ویژه کارگران ارکان ثالث در صنعت نفت، پتروشیمی و دیگر بخش‌های دولتی، حذف شرکت‌های پیمانکاری بوده است. این مطالبه، برخلاف آنچه برخی تصور می‌کنند، صرفاً یک خواست صنفی محدود نیست، بلکه ریشه در ماهیت مناسبات سرمایه‌داری و سیاست‌های نئولیبرالی دارد که با «کوچک‌سازی دولت» و «مقررات‌زدایی» به اجرا درآمده است. پیمانکاری در واقع شکل نهادیِ بی‌ثبات‌سازی نیروی کار است؛ شکلی که نه‌تنها معیشت و امنیت شغلی کارگران را در هم می‌شکند، بلکه  در کنار سرکوب روند سازمانیابی کارگران را با موانع و دشواری های زیادی روبرو می کند.

در سیستم پیمانکاری، دولت یا کارفرمای اصلی از استخدام مستقیم کارگران سر باز می‌زند و وظیفۀ تأمین نیرو را به شرکت‌های واسطه می‌سپارد. هدف روشن است: کاهش هزینه‌های نیروی کار از طریق دستمزد کمتر، انتقال مسئولیت‌ها مانند بیمه، ایمنی و حقوق معوقه به دوش پیمانکار و شکننده‌سازی روابط کاری با قراردادهای کوتاه‌مدت و قابل فسخ. این وضعیت، سود هنگفتی برای پیمانکاران دارد، اما این سود نه از جیب کارفرما، بلکه از سفرۀ کارگران تأمین می‌شود. یعنی آنچه به‌ظاهر قرارداد سه‌جانبه است بین کارگر و پیمانکار و کارفرما، اما در حقیقت معامله برد- بردِ کارفرما و پیمانکار علیه کارگر است. پیمانکاری صرفاً یک مدل قراردادی نیست؛ بلکه بخشی از سیاست نئولیبرالی «انعطاف‌پذیرسازی نیروی کار» است. از دهۀ هفتاد به این‌سو، همراه با برنامه‌های تعدیل ساختاری، این الگو به‌طور سیستماتیک پیاده شد تا از بار مالی دولت کاسته شود، حقوق کارگران به حداقل ممکن تقلیل یابد و امکان هرگونه سازمان‌یابی و مقاومت کارگری تضعیف گردد.

بدین‌سان، پیمانکاری شکلی از «امنیت‌زدایی» است: کارگر نه‌تنها دستمزدی پایین‌تر دریافت می‌کند، بلکه هر لحظه در معرض اخراج قرار دارد. ترس از بیکاری سبب می‌شود که از ابتدایی‌ترین مطالبات خودایمنی کار، پرداخت به‌موقع دستمزدها و بیمه چشم‌پوشی کند. در طی بیش از سی سال گذشته یکی از مهمترین سیاست های رژیم جمهوری اسلامی برای گسترش انباشت سرمایه در ایران در دوره بعد از جنگ ایران و عراق موقتی سازی، زدن از مزایای کارگران و ارزان سازی نیروی کار شاغل در صنایع نفت و سپس پتروشیمی بود. در این دوران با پروژه کارمند سازی کارگران صنعت نفت و بعد از چند سال با تحمیل بازنشستگی های زودهنگام و بازخریدهای اجباری سیاست بیکارسازی در صنعت نفت را بطور گسترده به اجرا در آوردند. بعد از آن مطابق دستورالعمل دولت به وزارت نفت بخش زیادی از فعالیت ها و مشاغل صنعت نفت از جمله عملیات پالایش، پخش، حمل و نقل مواد نفتی و فراورده های آن و همچنین روغن سازی، مظروف سازی و خدمات جنبی و تعمیراتی به شرکت های پیمانکاری واگذار شدند.

شرکت ها و موسسات زیر مجموعه وزارت نفت با پرداخت مقادیر کلانی به شرکت های پیمانکاری عملا نقش واسطه گری و دلال بازی را رواج داده و از زیر بار هر گونه مسئولیتی در قبال حقوق کارگران در زمینه دستمزدها، حق بیمه و امکانات ایمنی و رفاهی شانه خالی کردند. گسترش شرکت های پیمانکاری و رواج دادن قراردادهای موقت یکی از اقدامات تاریخی دولت های حامی سرمایه داری در ایران برای ارزان سازی نیروی بحساب می آید. رژیم جمهوری اسلامی با این مجموعه از اقدامات ضد کارگری طی بیش از سه دهه گذشته امر تشکل یابی و سازمان یافتن اعتراضات و اعتصابات کارگری در این صنعت کلیدی ایران را با دشواری روبرو ساخت. از اینرو مبارزه برای برچیدن شرکت های پیمانکاری در عمق خود چالشی برای کل ساختار نئولیبرالی و سیاست بورژوازی محسوب می‌شود. زیرا دولت را وادار می‌کند مسئولیت مستقیم استخدام را بپذیرد. زیرا پیمانکاری را به‌مثابه یک نهاد سوداگر و انگل‌وار از میان می‌برد. زیرا سطحی از امنیت شغلی و کرامت انسانی را برای کارگر تضمین می‌کند.

بدین‌سان، مبارزه برای حذف پیمانکاری می‌تواند پلی باشد میان مبارزه برای مطالبات عاجل کارگران و مبارزه ای که به زیر کشیدن نظام سرمایه داری را هدف قرار دهد. پیمانکاری نماد سیاست نئولیبرالی در ایران است؛ سیاستی که به بهانۀ کوچک‌سازی دولت و مردمی‌سازی، بار اصلی بحران اقتصادی را بر دوش کارگران و فرزندان‌شان انداخته است. بنابراین مبارزه برای برچیدن شرکت های پیمانکاری می‌تواند نقطۀ آغاز جنبشی باشد که نه‌تنها پیمانکاران را حذف کند، بلکه خود بورژوازی و نظام سرمایه‌داری را هدف بگیرد. چرا که رهایی واقعی کارگران نه در بازگشت به شرایط «عادلانه‌تر»، بلکه در الغای کلیت مناسبات سرمایه‌داری نهفته است.
سخن روز: تلویزیون حزب کمونیست ایران و کومەله
https://alternative-shorai.tv
https://cpiran.org
https://komala.co
https://t.me/peshrawcpiran
www.facebook.com/Peshrawcpiran
www.instagram.com/Peshrawcpiran1 (http://www.instagram.com/Peshrawcpiran1)
https://t.me/KomalaCpiranTv