شکاف کمسابقه در مجلس خبرگان بر سر بیانیه تهدیدآمیز علیه ترامپ و نتانیاهو
سه شنبه ۹ تیر ۱۴۰۵
انتشار بیانیهای از سوی جمعی از اعضای مجلس خبرگان رهبری درباره مذاکرات ایران و آمریکا و لزوم «انتقام» از دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، با واکنش کمسابقه دبیرخانه این مجلس روبهرو شد. دبیرخانه مجلس خبرگان روز یکشنبه در اطلاعیهای، شیوه انتشار این بیانیه را «نامرسوم» خواند و تأکید کرد چنین روشی در ادوار گذشته این مجلس سابقه نداشته است.
بیانیه مورد بحث، که در رسانههای داخلی با عنوان بیانیه جمعی از اعضای مجلس خبرگان درباره تحولات اخیر و مذاکرات منتشر شد، حاوی مواضعی تند علیه روند تفاهم ایران و آمریکا بود. امضاکنندگان در آن از مذاکرهکنندگان خواسته بودند از آنچه «خطوط قرمز رهبری» خوانده شده عدول نکنند، موضوع حقوق هستهای را از گفتوگوها خارج کنند و بازگشایی تنگه هرمز را تا زمان پایان حملات اسرائیل در لبنان، «خطای راهبردی» دانسته بودند.
بخش جنجالیتر بیانیه، مربوط به دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو بود. در این متن، از آنان به عنوان عاملان جنایات جنگ اخیر نام برده شده و آمده بود مجازات و انتقام خون رهبر سابق جمهوری اسلامی نباید مورد اغماض قرار گیرد و بر هر «مکلفی» که به آنان دسترسی پیدا کند، انجام این کار «واجب» است. همین عبارتها باعث شد بیانیه از سوی برخی ناظران به عنوان متنی شبیه فتوا و فراخوانی برای اقدام مستقیم علیه دو مقام خارجی توصیف شود.
دبیرخانه مجلس خبرگان اما در اطلاعیه توضیحی خود کوشید از پیامدهای سیاسی و حقوقی انتشار این بیانیه بکاهد. در این اطلاعیه آمده است رسم مجلس خبرگان بر اساس آییننامه داخلی این بوده که بیانیههای رسمی یا از طریق صحن مجلس خبرگان اعلام شود یا در فاصله اجلاسیهها با امضای رئیس مجلس، هیئترئیسه یا دبیرخانه منتشر شود. دبیرخانه تأکید کرد انتشار بیانیه با عنوان «جمعی از اعضای خبرگان» در طول ادوار این مجلس مرسوم نبوده است.
با این حال، اطلاعیه دبیرخانه به معنای رد محتوای بیانیه نبود. این نهاد در همان متن تصریح کرد اعضایی که نامشان زیر بیانیه نیامده، با «اصل محتوا» مخالفتی ندارند، اما یا به روش انتشار معترض بودهاند یا اساساً در جریان تهیه و انتشار آن قرار نگرفتهاند. همین جمله نشان میدهد شکاف ایجادشده بیش از آنکه بر سر مضمون سیاسی و ایدئولوژیک بیانیه باشد، بر سر نحوه صدور، مرجعیت رسمی و پیامدهای آن در فضای حساس مذاکرات است.
اهمیت این اختلاف از آن روست که مجلس خبرگان، در ساختار رسمی جمهوری اسلامی، نهادی است که اختیار انتخاب و نظارت بر رهبر را بر عهده دارد. بنابراین انتشار بیانیهای با لحن تهدیدآمیز از سوی بیش از ۶۰ عضو این مجلس، آن هم در میانه مذاکرات شکننده ایران و آمریکا، فقط یک موضعگیری تبلیغاتی معمول نیست و میتواند نشانه فشار بخشهایی از ساختار قدرت بر مسیر مذاکره و اجرای تفاهمنامه باشد.
این بیانیه همزمان دو محور اصلی تفاهم ایران و آمریکا را هدف گرفته است: نخست، بازگشایی و مدیریت تنگه هرمز؛ دوم، گفتوگو درباره پرونده هستهای. امضاکنندگان خواستار آن شدهاند که حقوق هستهای ایران از دایره مذاکرات خارج شود و تنگه هرمز نیز تا زمان اجرای شروط مورد نظر جمهوری اسلامی، به شکل پیشبینیشده در تفاهمنامه بازگشایی نشود. این موضع، عملاً در برابر بخشی از مسیر دیپلماتیکی قرار میگیرد که دولت و مذاکرهکنندگان در هفتههای اخیر دنبال کردهاند.
واکنش دبیرخانه مجلس خبرگان، هرچند با زبانی محتاطانه و درونحکومتی بیان شده، از شکاف و نگرانی در بالاترین لایههای سیاسی جمهوری اسلامی خبر میدهد. در شرایطی که تفاهم موقت ایران و آمریکا زیر فشار حملات متقابل، بحران تنگه هرمز و جنگ لبنان قرار دارد، انتشار چنین بیانیهای و سپس فاصلهگذاری رسمی دبیرخانه خبرگان از شیوه صدور آن، نشان میدهد جدال بر سر ادامه مذاکره یا بازگشت به مسیر تقابل، به درون نهادهای اصلی قدرت نیز کشیده شده است.