سهچهارم کاربران اینترنت در ایران از فیلترشکن استفاده میکنند
چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵
نتایج تازهترین نظرسنجی مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران، ایسپا، نشان میدهد ۷۴.۴ درصد کاربران اینترنت در ایران برای دسترسی به شبکه جهانی از فیلترشکن یا ویپیان استفاده میکنند. این رقم نشان میدهد روشنکردن فیلترشکن برای بخش بزرگی از جامعه به نخستین مرحله ورود به اینترنت تبدیل شده و سیاست فیلترینگ، با وجود هزینههای گسترده، نتوانسته کاربران را از دسترسی به پلتفرمهای مسدودشده بازدارد.
براساس نتایج این نظرسنجی، ۶۶.۷ درصد استفادهکنندگان از فیلترشکنهای رایگان بهره میبرند. همچنین ۱۸.۲ درصد کاربران ماهانه کمتر از ۵۰۰ هزار تومان، ۶.۳ درصد بین ۵۰۰ هزار تا یک میلیون تومان و ۶ درصد بیش از یک میلیون تومان برای خرید فیلترشکن هزینه میکنند. این ارقام از شکلگیری بازاری بزرگ و فاقد شفافیت حکایت دارد که آمار رسمی دقیقی از گردش مالی و ذینفعان آن منتشر نمیشود.
گسترش استفاده از ویپیانهای رایگان و ناشناس، نگرانیها درباره امنیت اطلاعات و حریم خصوصی کاربران را نیز افزایش داده است. این برنامهها مسیر ارتباطی کاربران را از سرورهای واسطه عبور میدهند و برخی از آنها ممکن است به اطلاعات شخصی، رمزهای عبور یا دادههای ذخیرهشده در تلفن همراه دسترسی پیدا کنند. کارشناسان همچنین میگویند عبور بخش بزرگی از ترافیک کشور از فیلترشکنها، سرعت و کیفیت اینترنت را کاهش داده و مدیریت شبکه را دشوارتر کرده است.
این نگرانیها پیشتر از سوی مدیران رسمی حوزه ارتباطات نیز تأیید شده بود. بهزاد اکبری، مدیر شرکت ارتباطات زیرساخت، در شهریور ۱۴۰۴ گفته بود حدود ۸۰ درصد کاربران ایرانی از ویپیان استفاده میکنند و ۷۰ درصد ترافیک اینترنت کشور از بستر فیلترشکن عبور میکند؛ وضعیتی که به گفته او، کیفیت خدمات و امنیت سایبری را با اختلال روبهرو کرده است.
بخش دیگری از نظرسنجی ایسپا نشان میدهد مطالبه کاربران تنها به رفع فیلترینگ محدود نیست. ۵۶.۹ درصد پاسخدهندگان، افزایش سرعت و کیفیت اینترنت را مهمترین اولویت دانستهاند و ۲۱.۵ درصد کاهش یا رفع فیلترینگ را در رتبه نخست قرار دادهاند. در عین حال، ۵۱.۸ درصد گفتهاند رفع فیلتر شبکههای اجتماعی برای آنها اهمیت زیادی دارد. اینستاگرام با ۴۷.۸ درصد، تلگرام با ۲۰.۹ درصد و یوتیوب با ۸.۴ درصد در صدر اولویتهای کاربران برای رفع فیلتر قرار گرفتهاند.
یافتههای این پژوهش همچنین نشان میدهد ۴۷ درصد کاربران و ۵۳ درصد ساکنان مراکز استانها هنگام قطع اینترنت دچار خشم میشوند. حدود ۲۶ درصد کاربران نیز گفتهاند قطع اینترنت مستقیماً به درآمد و معیشت آنها آسیب میزند. بیش از ۶۰ درصد پاسخدهندگان با ارائه اینترنت بدون محدودیت به گروههای خاص مخالفاند و خواهان دسترسی برابر به اینترنت هستند.
نتایج نظرسنجی ایسپا بار دیگر نشان میدهد سیاست فیلترینگ نهتنها در جلوگیری از دسترسی کاربران به شبکههای مسدودشده ناکام مانده، بلکه استفاده عمومی از ابزارهای ناامن، تحمیل هزینه به خانوادهها، کاهش کیفیت شبکه و گسترش احساس تبعیض ناشی از «اینترنت طبقاتی» را به دنبال آورده است. ایسپا نیز با انتشار نتایج این پژوهش، بر ضرورت بازنگری در سیاستگذاری اینترنت و مشارکت کاربران، متخصصان و نهادهای مدنی در تصمیمگیریهای این حوزه تأکید کرده است.