شنبه ۱۸ آذر ۱۴۰۲

کریستالینا جورجیوا، رئیس صندوق بین‌المللی پول در کنفرانس بین المللی تغییرات اقلیمی از کشورهای جهان دعوت کرد تا یارانۀ انرژی را کاهش داده، و با فراهم کردن تریلیون‌ها دلار منابع مالی مورد نیاز برای مقابله با گرمایش زمین متمرکز شوند.برای نمونه هزینه تولید برق از زغال‌سنگ، محصولات نفتی و گاز کمتر از هزینه تولید انرژی‌های پاک مانند خورشیدی و بادی است.
ادامه زمینه‌چینی برای افزایش قیمت بنزین
سخنان مقامات حکومتی در مورد ارزان بودن قیمت بنزین ادامه دارد؛ موضوعی که در شبکه های اجتماعی و نیز از سوی برخی از رسانه ها و کارشناسان اقتصادی به عنوان زمینه‌چینی برای افزایش قیمت این ماده سوختی توصیف شده است.
در این ارتباط، احمد علیرضا بیگی، روز پنجشنبه ۱۵ آذر، از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، عامل اصلی آلودگی هوا را ناترازی بنزین و ارزان بودن این ماده سوختی دانسته است.
او با انتقاد از آنچه ناتوانی سازمان محیط زیست برای اجرای قانون هوای پاک نامیده، گفته است: عمل جراحی نیز خونریزی، درد و واکنش دارد و ادعا کرده بود که مردم باید برای رسیدن به عافیت و بهبودی درد را تحمل می کنند.
احمد علیرضا بیگی با طرح این موضوع که منشاء آلودگی هوا، ناترازی در حوزه انرژی است، عنوان کرده بود که بنزین ارزان ۳ هزار تومانی هم یکی از مشکلات است که برای همین باید عمل جراحی انجام شود.
١٢٧میلیارد دلار یارانه پنهان انرژی در ایران
آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید یارانه پنهان انرژی در ایران، بعد از روسیه بالاترین میزان در جهان و معادل ۳۶ درصد از کل تولید ناخالص داخلی ایران است. یارانه پنهان انرژی یعنی اختلاف قیمت انرژی در داخل یک کشور و بازارهای جهانی.
اختلاف قیمت حامل‌های انرژی عرضه شده در بازار داخلی ایران طی سال گذشته با قیمت‌ها در بازارهای جهانی ۱۲۷ میلیارد دلار بوده است.
علت وجود چنین حجم عظیمی از یارانه پنهان انرژی، سقوط شدید ارزش ریال از یک طرف، ناتوانی دولت در بهبود شاخص‌های انرژی مانند شدت مصرف انرژی، بهره‌وری، جلوگیری از اتلاف انرژی، بهبود راندمان بخش صنعتی، خودروها و نیروگاه‌های برق، نوسازی شبکه انتقال و توزیع برق و گاز، همچنین ترس دولت از افزایش چشمگیر قیمت حامل‌های انرژی به خاطر واکنش اعتراضی مردم، ایجاد شده است.
البته تاکید فوری بر این مطلب نیز ضروری است که اولا مردم ایران در بوجود آمدن چنین وضعیتی نقشی نداشته و ثانیا بخش عظیمی از یارانه‌های پنهان ایران ارتباط مستقیمی با مردم ندارد و صرف بخش صنعتی، تجاری، عمومی، نیروگاه‌های برق، پتروشیمی‌ها و غیره می‌شود.
از طرفی ریال ایران طی یک دهه گذشته ۹۵ درصد از ارزش خود را از دست داده و ایجاد شکافی عظیم در قیمت حامل‌های انرژی در بازارهای داخلی ایران و خارج از کشور بدیهی است.
آژانس بین‌المللی انرژی در تازه‌ترین گزارش خود می‌گوید ایران در سال گذشته میلادی ۵۲ میلیارد دلار یارانه پنهان محصولات نفتی، ۴۵ میلیارد دلار یارانه پنهان گاز و ۳۰ میلیارد دلار یارانه پنهان برق داشته است؛ مجموعا ۱۲۷ میلیارد دلار که معادل ۳۶ درصد از تولید ناخالص داخلی ایران و سه سال بودجه عمومی دولت است.
البته چنانچه ذکر شد، مردم ایران نقشی در این وضعیت ندارند. برای نمونه، تنها یک سوم برق تولیدی ایران را خانوارها مصرف می‌کنند. سهم خانوارها در مصرف گاز کشور حدود ۲۵ درصد است و تنها یک سوم محصولات تولیدی پالایشگاه‌های ایرانی صرف سوخت خودروهای شخصی می‌شود. بقیه انرژی فسیلی کشور در بخش صنعتی، تجاری، پتروشیمی‌ها، بخش عمومی و نیروگاه‌های برق استفاده می‌شود و اتفاقا بخش اعظمی از آن نیز به خاطر راندمان پایین این بخش‌ها، همچنین فرسودگی شبکه انتقال و توزیع، تلف می‌شود.
برای نمونه نیروگاه‌های برقی کشور با راندمان پایین ۳۳ درصدی، سالانه ۷۰ میلیارد متر مکعب گاز (معادل سه چهارم مصرف گاز کل خانوارهای ایرانی) و ۲۵ میلیارد لیتر مازوت و گازوئیل (معادل ۶۰ درصد از مصرف بنزین خودروهای شخصی) سوخت مصرف می‌کنند. در کنار راندمان بسیار پایین نیروگاه‌های برقی، ۱۳ درصد از برق تولیدی کشور بدون اینکه به دست هیچ مصرف‌کننده‌ای برسد، در شبکه فرسوده انتقال و توزیع تلف می‌شود.
مثال دیگر، حوزه گاز کشور است که بنابر آمارهای بانک جهانی و آژانس بین‌المللی انرژی، سالانه حدود ۱۸ میلیارد متر مکعب آن (معادل ۷ درصد از کل تولید گاز کشور) در همان مرحله تولید در مشعل‌ها سوزانده و به هدر داده می‌شود و ۷ میلیارد متر مکعب نیز نشتی گاز در تاسیسات میادین نفت و گاز، همچنین خطوط لوله اتفاق می‌افتد. به عبارتی ۱۰ درصد از تولید گاز ایران بدون اینکه به دست هیچ مصرف‌کننده‌ای برسد، تلف می‌شود و یک چهارم آن نیز تحویل نیروگاه‌های برقی با راندمان بسیار پایین می‌شود. وضعیت راندمان بخش صنعتی نیز دست کمی از نیروگاه‌های برقی ندارد.

تنها ارزش تلفات سالانه برق و گاز ایران در مرحله تولید و انتقال، بدون اینکه به دست هیچ مصرف‌کننده‌ای برسد، بیش از ۲۰ میلیارد دلار به قیمت بازارهای منطقه‌ای است.
انتشار گازهای گلخانه‌ای
ایران از لحاظ نشتی گاز متان (گاز طبیعی) مقام دوم جهان و از لحاظ انتشار دی‌اکسید کربن مقام ششم جهان را دارد. در مجموع انتشار گازهای گلخانه‌ای ایران طی دو دهه گذشته دو برابر شده و به رقم ۹۰۵ میلیون تن در سال اوج گرفته است.