شنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۴

سفر چهار روزۀ دونالد ترامپ به سه کشور عرب خلیج فارس که با اظهاراتش دربارۀ توافق قریب الوقوع اتمی با ایران، آتش‌بس در غزه و لغو تحریم‌ها علیه سوریه همراه شد … نشان داد که راهبرد رئیس جمهوری آمریکا با سرمشق کشورهای عرب منطقه بیشتر سازگار است. این راهبرد در عین حال گویای گسستی است از سیاست‌های دولت‌های پیشین آمریکا در قبال خاورمیانه.

راهبرد ترامپ بسیار ساده به نظر می‌رسد و بر ثبات و امنیت بر پایه توسعه و وعده هزاران میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کشورهای عرب در آمریکا مبتنی است. این راهبرد رئیس جمهوری آمریکا را به کشورهای عرب منطقه و مشخصاً عربستان نزدیکتر و به همان نسبت فاصلۀ او را از سیاست‌های بنیامین نتانیاهو بیشتر می‌کند. بی دلیل نیست که رئیس جمهوری آمریکا در سفرش به خاورمیانه از اسرائیل بازدید نکرد و بر توسعۀ توافقات ابراهیم یعنی عادی شدن مناسبات عربستان و اسرائیل تأکید نورزید.

در قبال ایران نیز رئیس جمهوری آمریکا نظر کشورهای عرب منطقه را بیشتر مورد توجه قرار داد که جملگی از ترامپ خواستند که بحران اتمی رژیم ایران را از طریق گفتگو حل کند، به ویژه این که پس از سقوط بشار اسد و هزیمت حزب‌الله لبنان رژیم جمهوری اسلامی تهدیدی مهم به شمار نمی‌رود. خود ترامپ به این همسویی در دوحه اعتراف کرد. او گفت که امیر قطر موفق شد نظر او را در مورد حمله نظامی به تأسیسات اتمی ایران عجالتاً تغییر بدهد و رهبران تهران باید از این بابت قدردان شیخ تمیم بن‌حمد آل ثانی باشند. ترامپ در همان سخنرانی تصریح کرد که حکومت ایران شروط آمریکا را پذیرفته و توافق جدید میان دو کشور قریب‌الوقوع است.  

  در واقع، کشورهای عرب منطقه قلق ترامپ دست شان آمده است که مجموعه‌ای است از تملق، هدایا و سرمایه‌گذاری‌های گسترده در آمریکا. آنها طی چهار روز سه هزار و پانصد میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در شرکت‌های بزرگ آمریکا به ویژه در عرصه‌های فنون جدید، هوش مصنوعی و صنایع دفاعی به ترامپ وعده دادند و بی دلیل نبود که رئیس جمهوری آمریکا این وعده‌ها را پیروزی بزرگ و بی سابقه برای خود و آمریکا توصیف کرد. دونالد ترامپ به چنین پیروزی در جنگ تجاری جهانی‌اش علیه همگان به ویژه علیه چین نیاز داشت. و باز بی دلیل نبود که رئیس جمهوری آمریکا در سخنانش سیاست‌های مداخله‌جویانۀ دولت‌های پیشین جمهوری‌خواه و دموکرات آمریکا در قبال خاورمیانه را سرزنش کرد و رهبران گذشتۀ آمریکا را به بی اطلاعی مطلق از پیچیدگی‌های جوامع منطقه متهم نمود.

رابرت فورد، سفیر پیشین آمریکا در سوریه رویکرد ترامپ در قبال منطقه را نقطۀ مقابل رویکرد نئومحافظه‌کاران آمریکا می‌داند و معتقد است که کل سیاست منطقه‌ای دونالد ترامپ بر تجارت و جذب سرمایه‌گذاری در آمریکا و کاهش حضور نظامی این کشور در خاورمیانه مبتنی است. به اعتقاد ترامپ مداخله‌های نظامی آمریکا در افغانستان و عراق برای آمریکا از هر لحاظ فاجعه‌بار بوده‌اند و از این پس خود عراقی‌ها و سوری‌ها باید سرنوشت خود را در دست بگیرند. کشورهای عرب حوزۀ خلیج فارس که از پایان وابستگی اقتصادهای خود به طلای سیاه و همچنین تهدیدهای حکومت اسلامی ایران نگران هستند می‌کوشند با تقویت پیوندهای اقتصادی، امنیتی و نظامی خود با واشنگتن از چتر حمایتی آمریکا همچنان برخوردار بمانند. اما، در ازای چنین حمایتی دونالد ترامپ انتظار دارد که کشورهای عرب نیز از نفوذ خود برای تثبیت اوضاع خاورمیانه استفاده کنند.

در دکترین ترامپ تجارت ظاهراً جای مداخلۀ نظامی را گرفته است. با این حال، کارشناسان تأکید می‌کنند که بسیاری از هزاران میلیارد دلار معاملات امضاء شده میان ترامپ و سه کشور عرب منطقه تفاهم‌نامه‌هایی هستند که بعضاً در پوششی جدید ارایه شده‌اند. برخی دیگر بعید می دانند که عربستان بتواند با نفت ٦٥ دلار در بشکه و در واقع با کاهش درآمدهای نفتی‌اش تا یک تریلیون دلار در شرکت‌های آمریکایی سرمایه‌گذاری کند.