یکشنبه ۲۰ مهر ۱۴۰۴

دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، در روزهای پایانی هفته گذشته به کانون دیپلماسی پرتحرک اوراسیا تبدیل شد. نشست سران کشورهای عضو اتحادیه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (همسود)، فراتر از یک گردهمایی معمول، با اتخاذ تصمیماتی راهبردی، نقشه جدیدی برای همکاری‌های منطقه‌ای ترسیم کرد. تولد قالب جدید «همسود پلاس» و تأکید بر استقلال مالی با محوریت ارزهای ملی، از برجسته‌ترین دستاوردهای این اجلاس بود.

نشست‌های دوشنبه را باید نقطه عطفی در همگرایی منطقه‌ای تحت هدایت روسیه دانست. این گردهمایی‌ها فراتر از یک نمایش دیپلماتیک معمول، با امضای ده‌ها سند عملیاتی، نقشه راهی مشخص برای همکاری‌های آینده ترسیم کرد. تمرکز همزمان بر امنیت و همکاری‌های نرم‌ (انرژی، تجارت، فرهنگ) نشان می‌دهد کشورهای حاضر در حال تدوین الگویی جامع برای همزیستی و توسعه در فضای پساشوروی هستند. موفقیت این الگو و تحقق وعده‌های داده‌شده، به ویژه در حوزه اقتصاد، آینده این اتحاد راهبردی در اوراسیا را تعیین خواهد کرد.

کشورهای مشترک‌المنافع (CIS) پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ با هدف حفظ پیوندهای اقتصادی، امنیتی و فرهنگی بین کشورهای تازه‌استقلال‌یافته تشکیل شد و روسیه نقش محوری را در آن ایفا می‌کند. آسیای مرکزی، شامل پنج کشور تاجیکستان، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و ترکمنستان است که پس از استقلال، با چالش‌های مشترک امنیتی، اقتصادی و گذار به حکومتداری مستقل روبرو و همواره عرصه رقابت قدرت‌های بزرگ بوده‌اند. بیانیه پایانی نشست سران کشورهای مشترک‌المنافع، آشکارا از شکل‌گیری یک نظام جهانی چندقطبی بر پایه «برابری کشورها، عدم تقسیم امنیت و رعایت اصول حقوق بین‌الملل» حمایت کرد. این عبارت را می‌توان پاسخی مستقیم به نظم تحت رهبری غرب دانست.

افزون بر این، ابتکار رئیس‌جمهور تاجیکستان برای ایجاد فرمت «سازمان کشورهای مشترک‌المنافع به علاوه» نشان می‌دهد این بلوک به دنبال گسترش دایره نفوذ خود و جذب شرکای جدید در مرزهای سنتی خود است. نشست دوشنبه را باید تبلور عینی گذار از گفت‌وگو به اقدام در فضای پساشوروی دانست. تولد «همسود پلاس» نشان از بلندپروازی و انعطاف‌پذیری این اتحادیه دارد. همزمان، موفقیت در تحقق «تجارت تقریباً کامل با ارزهای ملی»، یک پیروزی استراتژیک و عملی برای آنان محسوب می‌شود. به نظر می‌رسد کشورهای عضو همسود با درکی مشترک از نظم نوین جهانی، در حال تدوین قاعده‌ای جدید برای بازی در عرصه بین‌الملل هستند. موفقیت این الگو، آینده ژئوپلیتیک اوراسیا را رقم خواهد زد.