درس‌های ماندگار خیزش آبان ۱۳۹۸
چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵
خیزش آبان ۹۸ یکی از نقاط عطف تاریخ مبارزات تهیدستان شهری در ایران بود. این خیزش، فراتر از اعتراض به گرانی بنزین، شکاف عمیق میان جامعه و حاکمیت ولایت فقیه را آشکارتر کرد؛ شکافی که ریشه در استثمار ، نابرابری طبقاتی و سرکوب سیاسی داشت. سرکوب خونین مردم نیز نشان داد که حفظ مناسبات موجود، برای حاکمیت بر هر ملاحظه‌ای مقدم است. افزایش ناگهانی و شبانه قیمت بنزین جرقه اعتراضات بود، نه علت اصلی آن. سال‌ها تورم، بیکاری، گسترش فقر، خصوصی‌سازی‌های ویرانگر، فساد ساختاری و انباشت ثروت در دست حاکمیت، زندگی میلیون‌ها نفر را به مرز تحمل‌ناپذیری رسانده بود. تصمیم رژیم برای افزایش قیمت سوخت، بار دیگر هزینه بحران اقتصادی را بر دوش کارگران، رانندگان، حاشیه‌نشینان و مزدبگیرانی گذاشت که سهمی از این ثروت و قدرت ندارند.
از همین رو، اعتراض به قیمت بنزین به‌سرعت از محدوده مطالبات معیشتی فراتر رفت، حاکمیت را نشانه گرفت و ماهیتی سیاسی پیدا کرد. تجربه نشان داده بود که فقر و تبعیض را نمی‌توان جدا از مناسبات قدرت و مالکیتی بررسی کرد که آن‌ها را بازتولید می‌کنند. در واقع، پیوند میان مطالبه نان و آزادی، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های طبقاتی خیزش آبان بود؛ خیزشی که اعتراض به پیامدهای بحران را به پرسش از ریشه‌های آن پیوند زد. اعتراضات از ۲۴ آبان آغاز شد و ظرف چند روز به بیش از ۱۰۰ شهر و شهرستان گسترش یافت. این وسعت جغرافیایی بیانگر عمق نارضایتی در لایه‌های مختلف جامعه بود. مناطق محروم و کارگری که سال‌ها با بیکاری، فقر، آلودگی و تبعیض دست‌وپنجه نرم کرده بودند، به یکی از کانون‌های اصلی اعتراض تبدیل شدند. آبان، صدای بخش‌هایی از جامعه را به صحنه سیاست آورد که در ساختار رسمی قدرت نه نمایندگی می‌شدند و نه امکان اثرگذاری بر سرنوشت خود داشتند.
واکنش حکومت به این خیزش، گلوله، بازداشت ، اعدام و قطع ارتباطات بود. عفو بین‌الملل در گزارش‌های متأخر خود، هویت و جزئیات ۳۲۳ نفر از جان‌باختگان را مستند کرده و اعلام کرد که شمار واقعی قربانیان بیش از ۱۵۰۰ نفر بوده است. دست‌کم ۲۳ کودک نیز در میان کشته‌شدگان شناسایی شدند. در ۲۴ آبان، اینترنت سراسری قطع شد. صدها نفر از معترضان در ۲۴ ساعت نخست جان خود را از دست دادند. حکومت با خاموش‌کردن اینترنت می‌کوشید امکان اطلاع‌رسانی، ارتباط میان معترضان و ثبت ابعاد کشتار را از بین ببرد. هم‌زمان، بیش از ۷۰۰۰ نفر، از جمله زنان، کودکان، دانشجویان، روزنامه‌نگاران و فعالان اجتماعی بازداشت شدند. گزارش‌های متعدد از ناپدیدسازی قهری، شکنجه و محاکمات نمایشی بازداشت‌شدگان حکایت داشت. مجموعه این اقدامات، سازوکار حفظ قدرت سیاسی از طریق ارعاب و خشونت سازمان‌یافته را آشکار می‌کرد.
یکی از پیامدهای آبان ۹۸، روشن‌شدن آشتی‌ناپذیری فرودستان و حاکمیت بود. پیش از آن، بخشی از مردم همچنان به امکان اصلاح درون ساختار سیاسی امید بسته بودند. اما کشتار معترضان نشان داد که اختلاف جناح‌های حکومتی، اختلاف بر سر چگونگی تضمین بقای حکومت اسلامی است و هیچ ربطی به منافع اکثریت مردم ندارد. به این ترتیب، مسئله از رقابت میان جناح‌های قدرت فراتر رفت و به تقابل میان خواست عمومی برای آزادی و رهایی اجتماعی از قید ساختار سیاسی حاکم تبدیل شد. این شکاف در خیزش انقلابی ۱۴۰۱ آشکارتر شد؛ جایی که زنان، جوانان، کارگران، دانشجویان و ملیت‌های تحت ستم، هر یک با مطالبات و تجربه‌های متفاوت، در برابر نظم موجود قرار گرفتند. آبان ۹۸ را باید یکی از زمینه‌های مهم شکل‌گیری این هم‌گرایی اعتراضی دانست.
نخستین درس خیزش آبان آن است که خشم عمومی، بدون حضور طبقه کارگر به مثابه یک طبقه اجتماعی در صحنه سیاسی جامعه، هرچند گسترده و ریشه‌دار باشد، به‌تنهایی برای تغییر مناسبات قدرت کافی نیست. عدم آمادگی و فقدان تشکل‌های کارگری و توده‌ای مستقل، نبود پیوند میان خیابان و کارخانه، امکان تداوم و گسترش حرکت را محدود می‌کند. نیروی اعتراضی زمانی می‌تواند به عاملی تعیین‌کننده بدل شود که با تشکل‌یابی مستقل کارگران و شبکه‌های همبستگی اجتماعی و استرتژی سیاسی انقلابی پیوند بخورد.
درس دوم، جدایی‌ناپذیری مطالبات اقتصادی و سیاسی است. نان، کار و آزادی سه مطالبه منفک از یکدیگر نیستند. مبارزه برای بهبود شرایط کار و زندگی بدون مبارزه برای آزادی‌های سیاسی و حق تشکل یابی و بدون نقد ساختارهای مولد نابرابری، به راه‌حلی پایدار منتهی نخواهد شد.
درس سوم، ضرورت همبستگی جنبش کارگری با دیگر جنبش‌های پیشرو اجتماعی. اتحاد و همراهی کارگران، زنان، جوانان، ملیت‌های تحت ستم، اقلیت‌های جنسی جنسیتی و زحمتکشان، نه به معنای نادیده‌گرفتن تفاوت مطالبات، بلکه مستلزم به‌رسمیت‌شناختن آن‌ها در چارچوب مبارزه‌ای مشترک برای آزادی و برابری است.
درس چهارم، خیزش آبان در بعد اجتماعی استراتژی سیاسی آن بخش از اپوزیسیون بورژوایی ایران که بر گذار مسالمت آمیز از جمهوری اسلامی تأکید می‌کنند را مورد نقد قرار داد و به گفتمان گذار مسالمت آمیز و مخملی و ضدیت با انقلاب تحت عنوان مرزبندی با خشونت، ضربه کاری وارد آورد.
زنده نگه‌داشتن این تجربه مستلزم ثبت حقیقت، دادخواهی، مقابله با تحریف تاریخ و پیوندزدن حافظه مبارزاتی با مطالبات امروز جامعه است. حاکمیت با کشتن بیش از ۱۵۰۰ نفر و بازداشت هزاران تن کوشید اراده اعتراضی مردم را درهم بشکند؛ اما آنچه در آبان رخ داد، از حافظه جمعی جامعه حذف‌شدنی نیست. این خیزش نشان داد که بحران اقتصادی و سرکوب سیاسی چگونه در یک نقطه به هم می‌رسند و چگونه اعتراض به معیشت می‌تواند به چالشی علیه کل ساختار قدرت تبدیل شود.
درس ماندگار آبان آن است که رهایی از فقر، تبعیض، ستم و استثمار، بدون سازمان‌یابی آگاهانه و همبستگی پایدار نیروهای اجتماعی و شکل دادن به رهبری سراسری ممکن نیست. تبدیل خشم پراکنده به نیرویی متشکل و برخوردار از افق روشن سیاسی انقلابی، مسئله‌ای است که همچنان پیش روی جنبش‌های آزادی‌خواه و برابری طلب قرار دارد.
سخن روز: تلویزیون حزب کمونیست ایران و کومەله
www.facebook.com/Peshrawcpiran
www.instagram.com/Peshrawcpiran1