حمله گستردە به تأسیسات نفتی تهران و کرج، افزایش نگرانیها درباره آلودگی هوا و کمبود سوخت
دوشنبه ۱۸ اسفند ۱۴۰۴
در پی حملات هوایی شامگاه ۱٦ اسفند به چند انبار و تأسیسات نفتی در تهران و کرج، آتشسوزی گسترده در مخازن سوخت موجب انتشار حجم زیادی از دود و آلایندهها در آسمان پایتخت شد. همزمان با تداوم آتشسوزیها و هشدار درباره خطرات تنفسی، مقامات از کاهش سهمیه بنزین خبر دادهاند؛ وضعیتی که در شرایط افزایش تلاش برخی شهروندان برای ترک تهران میتواند بر امکان جابهجایی و خروج از شهر تأثیر بگذارد.
بر اساس تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی و گزارشهای دریافتی، چندین انبار نفت و تأسیسات مرتبط با توزیع سوخت در نقاطی از تهران از جمله محدوده شهران در شمالغرب پایتخت، مناطق اقدسیه و سوهانک در شمال شرق شهر و همچنین تأسیسات نفتی در محدوده شهرری و فردیس کرج دچار انفجار و آتشسوزی گسترده شدند. ستونهای عظیم دود و شعلههای آتش در بسیاری از مناطق تهران قابل مشاهده بود و تا ساعتها پس از حمله، آتشسوزی در برخی مخازن همچنان ادامه داشت. گزارشهای منتشرشده از سوی شهروندان و خبرنگاران نشان میدهد که در پی این آتشسوزیها، آسمان تهران بهطور محسوسی تیره شده و لایهای از دود و ذرات معلق در بخشهای مختلف شهر پراکنده شده است. برخی کاربران شبکههای اجتماعی نیز از بارشی با ذرات سیاهرنگ خبر دادهاند که به گفته آنان بر سطوح خودروها و ساختمانها نشسته است.
در پی این حملات، مقامات ایرانی اعلام کردند که بخشهایی از شبکه انتقال و توزیع فرآوردههای نفتی در استانهای تهران و البرز آسیب دیده است. هرچند میزان دقیق خسارات اعلام نشده، اما همزمان با انتشار تصاویر گسترده از آتشسوزیها، تصمیمهایی برای مدیریت مصرف سوخت در پایتخت اتخاذ شد. استاندار تهران اعلام کرد که سهمیه سوختگیری با کارت شخصی در جایگاهها بهطور موقت از ۳۰ لیتر به ۲۰ لیتر کاهش یافته است. همچنین برای کاهش فشار بر سیستم حملونقل شهری، اعلام شد که متروی تهران بهصورت رایگان و ٢٤ ساعته فعال خواهد بود. این تصمیمها در حالی اتخاذ شد که در روزهای گذشته گزارشهایی از افزایش تلاش شهروندان برای خروج از تهران در پی حملات هوایی منتشر شده بود.
پیامد فوری این حملات، آلودگی شدید هوا در بخشهایی از تهران بود. سوختن حجم زیادی از فرآوردههای نفتی میتواند باعث انتشار ترکیبات هیدروکربنی، ذرات معلق، اکسیدهای گوگرد و اکسیدهای نیتروژن در جو شود؛ ترکیباتی که در صورت تجمع در هوای شهری میتوانند کیفیت هوا را به سرعت به سطحی خطرناک برسانند. مقامات هواشناسی ایران اعلام کردهاند که در ساعات پس از حملات، ترکیبی از دود ناشی از آتشسوزی و ابرهای موجود در آسمان تهران مشاهده شده است. چنین شرایطی میتواند باعث شکلگیری بارشهایی شود که حاوی ترکیبات شیمیایی ناشی از احتراق هستند. برخی هشدارهای منتشرشده در رسانهها نیز به شهروندان توصیه کردهاند که در صورت امکان از ماسکهای محافظ استفاده کنند و تماس مستقیم با بارشهایی که احتمال آلودگی شیمیایی دارند را کاهش دهند.
همزمان با نگرانی درباره کیفیت هوا، موضوع دسترسی به سوخت نیز به یکی از دغدغههای شهروندان تبدیل شده است. کاهش سهمیه بنزین و احتمال اختلال در شبکه توزیع سوخت میتواند پیامدهایی فراتر از مدیریت مصرف داشته باشد. در شرایطی که برخی خانوادهها در پی حملات هوایی تلاش میکنند به مناطق امنتر سفر کنند، محدود شدن دسترسی به سوخت ممکن است توانایی آنها برای جابهجایی را کاهش دهد.
تجربههای ثبتشده در مورد آتشسوزیهای گسترده در تأسیسات انرژی نشان میدهد که چنین حوادثی میتواند پیامدهایی فراتر از اثرات فوری داشته باشد. در موارد مشابه، انتشار حجم زیادی از مواد حاصل از احتراق سوختهای فسیلی گاه باعث آلودگی طولانیمدت هوا، رسوب آلایندهها در خاک و در برخی موارد تأثیر بر منابع آب شده است. این نوع آلودگیها بسته به حجم مواد سوختهشده، مدت زمان ادامه آتشسوزی و شرایط جوی میتواند در کوتاهمدت یا حتی در دورهای طولانیتر بر محیط زیست و سلامت عمومی تأثیر بگذارد.
در همین حال، گزارشها، نشان میدهد که در روزهای اخیر خروج برخی شهروندان از تهران افزایش یافته است. پیشتر نیز سازمان ملل اعلام کرده بود که دستکم صد هزار نفر در پی بمبارانها پایتخت را ترک کردهاند. با این حال، شرایط جدیدی که در پی آسیب به زیرساختهای سوخت ایجاد شده ممکن است این روند را با اختلال مواجه کند. بر اساس گزارشهای دریافتی، برخی شهروندان نگرانند که محدودیت در دسترسی به بنزین و ادامه حملات هوایی، امکان خروج از شهر را دشوارتر کند. در چنین شرایطی، ترکیب نگرانیهای امنیتی، آلودگی شدید هوا و محدودیتهای لجستیکی میتواند فشار بیشتری بر جمعیت شهری وارد کند؛ جمعیتی که بسیاری از آنان در جستوجوی محیطی امنتر برای خود و خانوادههایشان هستند.