پنجشنبه ۱۴ تیر ۱۴۰۳

ادعای افزایش صادرات نفت ایران با روی کار آمدن دولت رئیسی توسط مقامات دولتی و جلیلی، جناح رقیب را واداشته در مقابل موضوع ارزان‌فروشی نفت را برجسته کند. اما واقعیت‌ صادرات نفت ایران چیست؟
گزارش‌های بین‌المللی و رسمی جمهوری اسلامی نشان می‌دهد که موضع هر دو جناح در باره صادرات نفت و قیمت آن اشتباه است و آنها آمارهای گمراه‌کننده ارائه می‌‌دهند.
آمارهای شرکت اطلاعات کالا، کپلر، نشان می‌دهد صادرات نفت ایران با روی کار آمدن دولت جو بایدن و در آخرین سال ریاست ‌جمهوری حسن روحانی دو برابر شد و به نزدیک ۸۰۰ هزار بشکه در روز رسید.
طی سه سال گذشته نیز هر سال بطور متوسط ۳۰ درصد به حجم صادرات نفت ایران اضافه شده و در بهار امسال، متوسط صادرات نفت خام ایران حدود یک میلیون و ۵۶۰ هزار بشکه بوده است.
جواد اوجی وزیر نفت ایران و سعید جلیلی، نامزد جناح تندرو به اشتباه تکرار می‌کنند که صادرات نفت کشور تا زمان روی کار آمدن دولت ابراهیم رئیسی، روزانه ۳۰۰ هزار بشکه بوده است.
نکته دیگر تاکید مقامات ارشد دولت روحانی به همراه مسعود پزشکیان نامزد اصلاح‌طلب رقیب جلیلی  بر تخفیف‌های گسترده دولت رئیسی به پالایشگاه‌های چینی است.
این ادعا در حالی است که آمارهای حجم صادرات، قیمت نفت و درآمدهای نفتی ایران نشان می‌دهد از زمان اعمال تحریم‌های آمریکا علیه ایران در دولت حسن روحانی، جمهوری اسلامی همواره برای صادرات نفت به پالایشگاه‌های چینی تخفیف داده و بخش قابل توجهی از درآمدهای نفتی در پروسه دور زدن تحریم‌ها، هدر رفته است.
این وضعیت در سال جاری نیز ادامه دارد؛ بطوری که آمارهای گمرک ایران نشان می‌دهد جمهوری اسلامی در بهار امسال ۱۲ میلیارد دلار درآمد صادرات نفت، میعانات گازی و مازوت داشته است.
با توجه به قیمت حدودا ۸۵ دلاری نفت، همچنین صادرات روزانه یک میلیون و ۵۶۰ هزار بشکه نفت خام و میعانات گازی به همراه صادرات روزانه ۲۵۰ هزار بشکه مازوت، ایران می‌بایست در بهار امسال حدود ۱۴ میلیارد دلار درآمد نفتی می‌داشت نه ۱۲ میلیارد دلار. به عبارتی ساده، بخش قابل توجهی از درآمد نفتی ایران در پروسه دور زدن تحریم‌ها تلف شده است.
پیشتر خبرگزاری رویترز گزارش داده بود ایران در سال گذشته برای هر بشکه نفت ۱۳ دلار به پالایشگاه‌های چینی تخفیف داده است؛ اما جواد اوجی وزیر نفت ایران روز سه‌شنبه هفته جاری مدعی شد تخفیف‌ها به تعداد انگشتان او نیز نمی‌رسد؛ یعنی کمتر از ۹ دلار برای هر بشکه نفت تخفیف داده می‌شود.

اینکه چه میزان تخفیف به پالایشگاه‌های نفتی چین داده می‌شود و چه میزان سهم دلال‌های بین‌المللی است، اهمیتی ندارد و به هر حال آمارهای گمرکی ایران و گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد در مجموع پارسال ۲۲ درصد از درآمدهای نفتی ایران در پروسه دور زدن تحریم‌ها تلف شد.
آمارهای گمرکی نشان می‌دهد درآمدهای نفتی کشور در بهار امسال نسبت به فصل مشابه پارسال ۳۷ درصد رشد داشته است. این آمار با گزارش‌های بین‌المللی نیز مطابقت دارد؛ بطوری که آمارهای کپلر نشان می‌دهد حجم صادرات نفت ایران در دوره یاد شده ۳۰ درصد رشد داشته و قیمت نفت در بازارهای جهانی نیز ۵ دلار بالاتر از دور مشابه پارسال بوده است.
اما نکته اینجاست که طی ماه‌های گذشته آشفتگی بازار ارز ایران ادامه داشته و به‌رغم رشد ۳۷ درصدی درآمدهای نفتی، ایران با کمبود گسترده ارز مواجه بوده؛ بطوری که با اعمال محدودیت بر تخصیص ارز به بازرگانان، واردات کشور تنها ۱.۵ درصد افزایش یافته است.
این نکته نشان می‌دهد ایران در دریافت پول نفت صادراتی به چین با مشکل مواجه است و بخشی از درآمدهای نفتی، در واقع از طریق تهاتر نفت با کالاهای چینی انجام می‌شود.
گزارش گمرک چین نیز نشان می‌دهد واردات غیرنفتی‌اش از ایران در ۵ ماه ابتدایی ۲۰۲۴ کمتر از ۱.۸ میلیارد دلار بوده، در حالی که بیش از ۴.۱ میلیارد دلار در دوره یاد شده صادرات به ایران داشته است.
به عبارتی، بخشی از پول نفت صادراتی ایران به چین صرف خرید کالا از همان کشور شده است.