چهارشنبه ۱۳ اسفند ۱۴۰۴

در حالی‌که جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران وارد مرحله‌ای تازه شده، منابع آگاه می‌گویند دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز یکشنبه در تماس تلفنی با رهبران کرد عراق درباره تحولات جنگ و «آنچه ممکن است در ادامه رخ دهد» گفت‌وگو کرده است؛ تماسی که می‌تواند نشانه‌ای از بررسی گزینه‌های جدید در میدان نبرد باشد.
به گزارش آکسیوس به نقل از سه منبع مطلع، ترامپ با دو چهره اصلی جناح‌های کردی عراق، مسعود بارزانی و بافل طالبانی، یک روز پس از آغاز حملات هوایی گسترده علیه ایران تماس گرفته است. یکی از منابع، این گفت‌وگوها را «حساس» توصیف کرده و از ارائه جزئیات درباره محتوای آن خودداری کرده است.
کردها در شمال عراق هزاران نیروی مسلح در امتداد مرز ایران و عراق مستقر دارند و کنترل مناطق راهبردی را در اختیار دارند که در صورت گسترش جنگ می‌تواند اهمیت عملیاتی پیدا کند. علاوه بر این، کردهای عراق روابط نزدیکی با اقلیت کرد در ایران دارند؛ اقلیتی که در صورت بی‌ثباتی گسترده‌تر، می‌تواند به یک متغیر تعیین‌کننده تبدیل شود.
به گفته یکی از منابع، این تماس‌ها حاصل ماه‌ها رایزنی پشت‌پرده از سوی بنیامین نتانیاهو بوده است. اسرائیل دهه‌هاست روابط امنیتی، نظامی و اطلاعاتی نزدیکی با شبکه‌های کردی در سوریه، عراق و حتی ایران دارد. یک مقام آمریکایی در این باره گفته است: «این دیدگاه کلی — و قطعاً دیدگاه نتانیاهو — است که کردها در نهایت وارد صحنه خواهند شد و قیام خواهند کرد.»
همین منبع مدعی شده نتانیاهو در نخستین دیدار مفصل خود با ترامپ در کاخ سفید، طرحی نسبتاً کامل درباره آینده ایران ارائه داده و حتی درباره «جانشینان احتمالی» و نقش گروه‌های کردی صحبت کرده است.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در پاسخ به پرسشی درباره این تماس‌ها از اظهار نظر مستقیم خودداری کرده و گفته است: «رئیس‌جمهور ترامپ طی روزهای گذشته با بسیاری از متحدان و شرکای منطقه‌ای در تماس بوده است.»
هم‌زمان با آغاز جنگ، «حزب آزادی کردستان» — یک گروه اپوزیسیون کرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان عراق — ایران را به حملات گسترده موشکی و پهپادی علیه مواضع خود متهم کرده است. همچنین پنج گروه مخالف کرد ایرانی که در عراق مستقر هستند، شش روز پیش از آغاز جنگ، از تشکیل «ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران» برای مقابله با تهران خبر داده بودند.
کردها بزرگ‌ترین اقلیت قومی عراق و یکی از بزرگ‌ترین اقلیت‌های قومی ایران محسوب می‌شوند و سرزمین‌های تاریخی آنان در جنوب‌شرق ترکیه، شمال سوریه، شمال عراق و شمال‌غرب ایران گسترده است. پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ و سقوط صدام حسین، اقلیم کردستان عراق به یک منطقه خودمختار تثبیت‌شده تبدیل شد. نیروهای «پیشمرگه» — به معنای «کسانی که با مرگ روبه‌رو می‌شوند» — نیز دهه‌ها تجربه نبرد، از جنگ‌های داخلی عراق تا مقابله با داعش، در کارنامه دارند.
کارشناسان می‌گویند حضور یک نیروی زمینی آموزش‌دیده و آشنا به جغرافیا می‌تواند بُعد تازه‌ای به کارزار هوایی آمریکا و اسرائیل بدهد. در جنگ افغانستان در سال ۲۰۰۱ نیز آمریکا با تکیه بر پشتیبانی سنگین هوایی و استفاده از نیروهای زمینی اقلیت‌های قومی، رژیم طالبان را سرنگون کرد. برخی در واشینگتن معتقدند سناریویی مشابه می‌تواند در ایران نیز مدنظر باشد، هرچند میزان آمادگی و تمایل واقعی کردهای ایران برای ورود به یک رویارویی گسترده محل تردید است.
با این حال، چنین سناریویی بدون پیچیدگی نیست. روابط خصمانه میان نیروهای کردی و رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه — که کشورش عضو ناتو و متحد آمریکا است — می‌تواند به یک چالش جدی تبدیل شود. یکی از منابع گفته است: «رئیس‌جمهور با همه در تماس است؛ با رهبران کرد صحبت کرده و با اردوغان هم گفت‌وگو داشته است.»
همچنین تشکیل ائتلاف جدید گروه‌های کردی ایرانی باعث تنش با جریان تبعیدی دیگری به رهبری رضا پهلوی شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد حتی در میان مخالفان جمهوری اسلامی نیز اجماع روشنی درباره مسیر آینده وجود ندارد.
برخی سیاست‌گذاران آمریکایی بر این باورند که نتانیاهو شاید تعداد و ظرفیت نیروهای کردی آماده قیام علیه تهران را بیش‌برآورد کرده باشد، اما در عین حال تأکید می‌کنند این عامل «کاملاً بی‌اهمیت» هم نیست. نقش دقیق کردها — چه در ادامه جنگ و چه در سناریوی پس از جنگ — همچنان نامشخص است.
با ادامه حملات هوایی و نبود چشم‌انداز روشن برای پایان درگیری، تماس ترامپ با رهبران کرد می‌تواند نشانه‌ای از بررسی گزینه‌های فراتر از کارزار هوایی باشد؛ گزینه‌ای که در صورت فعال شدن، ابعاد جنگ ایران را وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر خواهد کرد.