ترامپ گفت : « عجلهای برای توافق با ایران ندارم؛ محاصره کشتیهای ایرانی ادامه میيابد»
دوشنبه ۴ خرداد ۱۴۰۵
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز یکشنبه ۲٤ مه ۲۰۲٦ (۳ خرداد ۱٤۰۵) اعلام کرد به نمایندگان خود گفته است برای رسیدن به توافق با ایران شتاب نکنند؛ موضعی که امیدهای شکلگرفته درباره نزدیک بودن یک توافق برای پایان دادن به جنگ سهماهه و بازگشایی کامل تنگه هرمز را کمرنگ کرد. ترامپ در شبکه اجتماعی خود نوشت محاصره کشتیهای ایرانی در تنگه هرمز «تا زمانی که توافقی حاصل، تأیید و امضا شود» با تمام قدرت ادامه خواهد داشت.
به گزارش رویترز، ترامپ در پیام خود تأکید کرد مذاکرات در حال پیشرفت است و روابط آمریکا با ایران «حرفهایتر و سازندهتر» شده، اما افزود: «هر دو طرف باید وقت خود را بگذارند و کار را درست انجام دهند. هیچ اشتباهی نباید رخ دهد!» این سخنان تنها یک روز پس از آن بیان شد که ترامپ گفته بود واشنگتن و تهران تا حد زیادی درباره یک یادداشت تفاهم برای توافق صلح مذاکره کردهاند؛ توافقی که در صورت نهایی شدن میتواند زمینه بازگشایی تنگه هرمز را فراهم کند، آبراهی که پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم صادرات جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور میکرد.
جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) آغاز شد و ترامپ در هفتههای گذشته بارها از احتمال دستیابی به توافقی برای پایان دادن به آن سخن گفته است. با این حال هنوز روشن نیست توافقی که او روز یکشنبه از آن سخن گفت، همان یادداشت تفاهم موقت مورد بحث است یا یک توافق نهایی صلح؛ توافقی که حل آن، به دلیل اختلافهای عمیق میان دو طرف، به زمان بیشتری نیاز خواهد داشت.
اختلافها همچنان بر سر چند موضوع اصلی ادامه دارد؛ از جمله برنامه هستهای ایران، خواست تهران برای لغو تحریمها و آزادسازی دهها میلیارد دلار درآمد نفتی ایران که در بانکهای خارجی مسدود شده، و همچنین جنگ اسرائیل در لبنان با حزبالله، نیروی مورد حمایت ایران. رسانههای مختلف در آمریکا و ایران گزارش دادهاند که چارچوب مورد بحث، در صورت نهایی شدن، در مرحله نخست محاصره آمریکا علیه کشتیهای ایرانی را لغو و مسیر عبور و مرور در تنگه هرمز را باز خواهد کرد؛ تنگهای که ایران با تهدید به حمله به کشتیها عملاً بر رفتوآمد در آن کنترل اعمال کرده است.
با این حال خبرگزاری تسنیم در ایران گزارش داد که هنوز بر سر «یک یا دو بند» اختلاف باقی مانده است. این خبرگزاری به نقل از یک منبع نوشت اگر آمریکا همچنان مانعتراشی کند، هیچ تفاهم نهایی به دست نخواهد آمد. همزمان، یکی از مشاوران نظامی مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، گفت تهران از نظر حقوقی حق مدیریت تنگه هرمز را دارد؛ هرچند روشن نیست این سخن به معنای ادامه تصمیمگیری ایران درباره عبور کشتیها از این آبراه است یا نه.
هر توافقی که آتشبس شکننده کنونی را تقویت کند، میتواند برای بازارهای جهانی انرژی خبر مثبتی باشد، اما به گفته مقامهای صنعت نفت، پایان جنگ به معنای بازگشت فوری جریان کامل نفت و گاز از تنگه هرمز نخواهد بود. رئیس شرکت ملی نفت ابوظبی هفته گذشته گفته بود حتی اگر جنگ اکنون پایان یابد، جریان کامل عبور از تنگه پیش از سهماهه نخست یا دوم سال ۲۰۲۷ بازنخواهد گشت. سپاه پاسداران ایران نیز اعلام کرده است که در ۲٤ ساعت گذشته، ۳۳ کشتی پس از دریافت مجوز از تهران از تنگه عبور کردهاند؛ رقمی که هنوز بسیار کمتر از میانگین روزانه ۱٤۰ کشتی پیش از جنگ است.
ترامپ بار دیگر در پیام روز یکشنبه خود گفت ایران «باید بفهمد» که نمیتواند سلاح هستهای تولید یا تهیه کند. او در طول جنگ، هدفهای مختلفی را برای حمله آمریکا به ایران مطرح کرده، اما بارها گفته است هدف اصلی جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای بوده است. ایران همواره تأکید کرده به دنبال ساخت چنین سلاحی نیست و غنیسازی اورانیوم را حق خود برای اهداف غیرنظامی میداند، هرچند سطح غنیسازی آن بسیار فراتر از نیاز نیروگاههای برق توصیف شده است.
اسرائیل، متحد نزدیک واشنگتن، برنامه هستهای ایران را تهدیدی موجودیتی میداند و در عین حال نمیخواهد در لبنان دستش بسته شود. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز یکشنبه گفت در گفتوگوی روز شنبه خود با ترامپ، رئیسجمهور آمریکا با او همنظر بوده که هر توافق نهایی با ایران باید تهدید هستهای را از میان بردارد. به گفته نتانیاهو، این به معنای برچیدن تأسیسات غنیسازی ایران و خارج کردن مواد هستهای غنیشده از خاک این کشور است. او همچنین گفت ترامپ بار دیگر بر حق اسرائیل برای دفاع از خود در برابر تهدیدها در همه جبههها، از جمله لبنان، تأکید کرده است.
منابع آگاه به رویترز گفتهاند چارچوب پیشنهادی، در صورت اعلام، در سه مرحله پیش خواهد رفت: پایان رسمی جنگ، حل بحران تنگه هرمز، و آغاز یک دوره ۳۰ روزه مذاکره برای توافقی گستردهتر؛ دورهای که میتواند تمدید شود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز شنبه گفت روند این هفته در جهت کاهش اختلافها بوده، اما هنوز مسائلی باقی مانده که باید از طریق میانجیها درباره آنها گفتوگو شود. او افزود مسئله محاصره کشتیهای ایران از سوی آمریکا مهم است، اما اولویت تهران پایان یافتن تهدید حملات تازه آمریکا و درگیری موازی در لبنان است.
بمباران ایران از سوی آمریکا و اسرائیل، پیش از تعلیق آن در اوایل آوریل، هزاران نفر را در ایران کشت. اسرائیل نیز در لبنان هزاران نفر دیگر را کشته و صدها هزار نفر را از خانههایشان آواره کرده است. حملات ایران به اسرائیل و کشورهای همسایه در خلیج فارس نیز دهها کشته برجای گذاشته است.
ترامپ، که میزان محبوبیتش به دلیل تأثیر جنگ بر قیمت انرژی در آمریکا آسیب دیده، روز جمعه گفت در مراسم ازدواج پسرش در پایان هفته شرکت نخواهد کرد و ایران را یکی از دلایل ماندن خود در واشنگتن دانست. او همچنین روز شنبه با رهبران عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی، اردن، مصر، ترکیه و پاکستان گفتوگو کرد؛ رهبرانی که به گزارش آکسیوس، ترامپ را تشویق کردهاند با چارچوب در حال شکلگیری موافقت کند.