یکشنبه ۱۶ فروردین ۱۴۰۵

با ورود جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به ششمین هفته، همزمان دو تحول مهم بر فضای سیاسی و نظامی این درگیری سایه انداخته است: از یک سو دونالد ترامپ با تعیین ضرب‌الاجلی تازه، به تهران ۴۸ ساعت مهلت داده است تا یا به توافق تن دهد و یا مسیر عبور در تنگه هرمز را باز کند، و از سوی دیگر، جست‌وجو برای یافتن خلبان آمریکایی مفقودشده از یکی از جنگنده‌های ساقط‌شده، بحران را برای واشنگتن وارد مرحله‌ای پرمخاطره‌تر کرده است. در حالی که چشم‌انداز گفت‌وگو همچنان مبهم و دور از دسترس است، درگیری میدانی نیز به‌جای فروکش کردن، با شدت بیشتری ادامه دارد.
به گزارش رویترز، نیروهای ایرانی و آمریکایی روز شنبه ١٥ فروردین، به‌طور همزمان در جست‌وجوی یکی از خدمه مفقود یک جنگنده آمریکایی بودند که بر فراز ایران یا خلیج فارس سرنگون شده است. احتمال آن‌که یک نظامی آمریکایی زنده و در حال گریز در خاک ایران باشد، اهمیت این رویداد را برای دولت ترامپ به‌شدت افزایش داده است؛ به‌ویژه در شرایطی که نظرسنجی‌ها از حمایت اندک افکار عمومی آمریکا از این جنگ خبر می‌دهند و ادامه درگیری نیز فشار سیاسی بیشتری بر کاخ سفید وارد کرده است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در همین حال نشانه‌ای از باز بودن نسبی مسیر دیپلماتیک را نشان داد، اما همزمان تأکید کرد تهران حاضر نیست تحت فشار تن به شروط واشنگتن بدهد. او در پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد ایران از تلاش‌های پاکستان برای میانجیگری قدردان است و هرگز رفتن به اسلام‌آباد برای گفت‌وگو را رد نکرده، اما آنچه برای تهران اهمیت دارد، شرایط یک پایان قطعی و پایدار برای «جنگ غیرقانونی تحمیل‌شده» است. این موضع‌گیری در عمل به این معناست که ایران اصل گفت‌وگو را به‌طور کامل رد نمی‌کند، اما مذاکره را فقط در چارچوبی می‌پذیرد که به پایان جنگ بینجامد، نه به تسلیم در برابر خواسته‌های ترامپ.
مجموع این تحولات نشان می‌دهد که جنگ به نقطه‌ای رسیده که در آن فشار نظامی، بحران انرژی، تهدیدهای لفظی، و تحرکات محدود دیپلماتیک، همگی همزمان در حال تشدید یکدیگرند. ایران از یک سو می‌کوشد با نمایش توان پدافندی و حملات موشکی خود، نشان دهد قادر است هزینه جنگ را برای آمریکا و اسرائیل بالا ببرد، و از سوی دیگر می‌کوشد راه گفت‌وگو را به‌طور کامل نبندد. در مقابل، ترامپ همچنان با ضرب‌الاجل و تهدید، به دنبال تحمیل شرایط خود است؛ اما سقوط هواپیماهای آمریکایی، مفقود شدن یکی از خدمه و ادامه ناآرامی در بازار انرژی، موقعیت او را پیچیده‌تر کرده است.
اگرچه هر دو طرف هنوز از موضع قدرت سخن می‌گویند، اما واقعیت میدان چیز دیگری را نشان می‌دهد: نه جنگ به پیروزی سریع واشنگتن انجامیده، نه ایران به عقب‌نشینی تن داده، و نه مسیر دیپلماسی هنوز چنان روشن شده که بتوان از پایان نزدیک بحران سخن گفت. در چنین شرایطی، ضرب‌الاجل ۴۸ ساعته ترامپ بیش از آن‌که نشانه نزدیکی به راه‌حل باشد، بیانگر ورود جنگ به مرحله‌ای تازه از فشار، خطر و بی‌ثباتی است.