پنجشنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵

طرح افزایش نرخ سوم بنزین از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان در شرایطی مطرح شده است که فشار هزینه‌های زندگی بر خانوارهای کارگری و بازنشستگان به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، اخیراً از اجرای نرخ سوم بنزین خبر داده و گفته است این نرخ پس از هماهنگی با نهادهای مختلف، به ۱۰ هزار تومان خواهد رسید.

هم‌زمان، بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌به‌نقطۀ خانوارهای کشور در مردادماه به ۸۹ درصد و تورم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۱۲۷.۵ درصد رسیده است. در چنین شرایطی، افزایش قیمت سوخت می‌تواند برای خانوارهای مزدبگیر اهمیت بیشتری داشته باشد؛ چراکه بخش قابل‌توجهی از هزینه‌های روزمرۀ آن‌ها به رفت‌وآمد و حمل‌ونقل وابسته است، و تأثیر گذاری و پی آمدهای افزایش سایر کالاها ناشی از افزایش بهای سوخت را نباید نادیده گرفت

 فشار تورم و افزایش هزینه‌ها، همواره برای خانوارهای کم‌درآمد بیشتر است. تورم سالانۀ دهک دوم در مردادماه ۷۸.۳ درصد اعلام شده، در حالی که این نرخ برای دهک دهم ۶۷.۶ درصد بوده است. از سوی دیگر، حداقل دریافتی کارگران با احتساب مزایا نیز به ۲۵ میلیون تومان نمی‌رسد، در حالی که برآوردهای مطرح‌شده از سوی نمایندگان کارگری، هزینۀ زندگی یک خانوادۀ کارگری را بسیار بالاتر از این رقم، و حدود 90 میلیون تومان را نشان می‌دهد.

علی مزیکی، عضو هیئت علمی دانشکدۀ اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، در گفتگو با ایلنا با اشاره به وابستگی شدید زندگی روزمرۀ مردم به بنزین گفت: نوع عادات مردم به سمتی رفته که این افزایش قیمت اثر محسوسی می‌گذارد. من واژۀ تکنولوژی مصرف را به کار می‌برم؛ تکنولوژی مصرف مردم به نحوی شده که همه کارها با بنزین انجام می‌دهند؛ از خریدهای روزانه و رفتن به نانوایی گرفته تا کار با اسنپ، رفت‌وآمد به محل کار و حتی تفریحات و مسافرت.

این اقتصاددان با نقد نبود جایگزین‌های مناسب در شبکۀ حمل‌ونقل عمومی تأکید کرد:

قیمت‌گذاری پلکانی؛ راهکاری است که هنوز به مطالعه نیاز دارد

این اقتصاددان با اشاره به کاری که اخیراً در زمینۀ تعرفه‌های چندقسمتی انجام داده، گفت: می‌توان به مدلی فکر کرد که در آن مقدار مشخصی بنزین با قیمت پایین یا یارانه‌ای در اختیار افراد قرار گیرد و پس از عبور از سطح مشخصی از مصرف، قیمت افزایش پیدا کند. در این صورت طبقات فرودست‌تر از جمله کارگران کمتر متضرر می‌شوند و بار اصلی پرداخت هزینه اضافی بر دوش ثروتمندان می‌افتد. 

به گفتۀ وی، چنین مدلی می‌تواند بخشی از دغدغه‌های دولت را کاهش دهد و همزمان مصرف را تا حدی کنترل کند؛ در عین حال از فشار معیشتی به دهک‌های فرودست و تهیدستان شهری جلوگیری می‌شود. 

او همچنین گفت: افزایش غیرخطی قیمت در سطوح مختلف به‌تنهایی لزوماً مشکل را حل نمی‌کند و باید مشخص شود از چه سطحی به بعد افزایش قیمت می‌تواند به کنترل مصرف کمک کند.

این اقتصاددان تأکید کرد: پیشنهادهای مطرح‌شده در این زمینه صرفاً ایده‌های کارشناسی هستند و پیش از اجرای آن‌ها باید پیامدهای احتمالی‌شان بر زندگی و معیشت مردم، مطالعه و آزمایش شود.

این اقتصاددان با اشاره به برخی مدل‌های موجود در کشورهای دیگر، ادامه داد: در بسیاری از کشورها قیمت بنزین به شکل شفاف اعلام می‌شود و حتی ممکن است روزانه تغییر کند. با این حال نمی‌توان بدون مطالعه در مورد اثرگذاری افزایش قیمت روی معیشت مردم، این مدل را بهترین گزینه برای ایران دانست.

در حال حاضر، براساس محاسبات مستقل، سبد معیشت خانوارهای کارگری کشور به حدود ۹۰ میلیون تومان رسیده است؛ در چنین شرایطی، هر نوع شوک قیمتی جدید به خصوص در حوزه انرژی که ضریب تاثیرگذاری بالایی دارد، می‌تواند بحران معیشت را وخیم‌تر سازد؛ کارگران و فعالان کارگری نگران‌اند که تصمیم‌سازی‌های بنزینی بدون در نظر گرفتن بحران معیشت مزدبگیران اتخاذ شود و به یک جهش تورمی جدید منجر گردد.

مزیکی معتقد است؛ تصمیم‌سازی  برای افزایش ناگهانی قیمت بنزین، بدون کار کارشناسی و در نظر گرفتن ملاحظات معیشتی، عواقب اجتماعی خواهد داشت.