بە گزارش اکسیوس: مذاکرات ۱۲ساعته میانجی‌های قطری در تهران با “پیشرفت مثبت” همراه بوده است
یکشنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۵
وب‌سایت آمریکایی اکسیوس روز شنبه ۳۱ اکتبر (۹ آبان ۱٤۰۵) به نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داد که میانجی‌های قطری روز جمعه در جریان مذاکراتی فشرده و بیش از ۱۲ساعته در تهران تلاش کرده‌اند زمینه توافقی میان ایران و آمریکا را فراهم کنند. هدف این تلاش‌ها، ازسرگیری گفت‌وگوهای مستقیم میان دو کشور و جلوگیری از آغاز عملیات نظامی گسترده تازه پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در روز ۳ نوامبر است.
یک منبع دیپلماتیک به اکسیوس گفته است هیئت قطری در طول مذاکرات تهران به‌طور مرتب با کاخ سفید در تماس بوده است. این منبع با اشاره به حصول «پیشرفت مثبت» تأکید کرده که تلاش‌ها برای دستیابی به توافق میان تهران و واشنگتن همچنان ادامه دارد. میانجی‌ها می‌کوشند دو طرف را به پذیرش مجموعه‌ای از اقدامات متقابل و مرحله‌ای ترغیب کنند که اجرای آن‌ها ظرف چند روز، راه را برای بازگشت به مذاکرات مستقیم درباره برنامه هسته‌ای ایران و دیگر اختلافات باز کند.
بااین‌حال، اختلاف اصلی بر سر ترتیب اجرای تعهدات باقی مانده است. به گفته یک مقام آمریکایی، دولت دونالد ترامپ خواستار آن است که ایران در چارچوب ازسرگیری مذاکرات، امتیازهایی درباره برنامه هسته‌ای خود ارائه دهد. در مقابل، تهران تأکید می‌کند که آمریکا باید ابتدا محاصره دریایی بنادر ایران را پایان دهد، دارایی‌های مسدودشده این کشور را آزاد کند و امکان فروش نفت ایران را فراهم آورد. این اختلاف تاکنون از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق بوده است.
به گزارش اکسیوس، یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی میانجی‌های قطری آن است که ایران به بازرسان سازمان ملل اجازه دهد از تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده در حملات آمریکا و اسرائیل بازدید کنند. در مقابل، واشنگتن می‌تواند بخشی از تحریم‌ها را کاهش دهد. این پیشنهاد به‌عنوان اقدامی برای اعتمادسازی و آغاز روندی مرحله‌ای مطرح شده است، اما هنوز پذیرش رسمی آن از سوی دو طرف اعلام نشده است.
در تازه‌ترین تحول، منابع نزدیک به میانجیگری قطر و پاکستان به روزنامه قطری «العربی الجدید» گفته‌اند که در مذاکرات غیرمستقیم پیشرفتی حاصل شده و زمینه برای حضور یک هیئت آمریکایی در گفت‌وگوهای مستقیم در دوحه فراهم شده است. براساس این گزارش، دو طرف درباره اقدام‌های مقدماتی مربوط به برنامه هسته‌ای ایران، کشتیرانی در تنگه هرمز و مشوق‌های مالی برای تهران به تفاهم‌هایی دست یافته‌اند. همچنین از احتمال ایفای نقش چین و روسیه به‌عنوان تضمین‌کنندگان توافق سخن گفته شده است. این اطلاعات هنوز به‌طور رسمی از سوی دولت‌های ایران و آمریکا تأیید نشده است.
گزارش‌های دیگر حاکی است میانجی‌های قطری پس از پایان مذاکرات تهران به دوحه بازگشته‌اند و شماری از مذاکره‌کنندگان ایرانی نیز آنان را همراهی کرده‌اند. قرار است رایزنی‌ها روز شنبه در پایتخت قطر ادامه یابد. خبرگزاری رویترز پیش‌تر گزارش داده بود قطر طرحی پیشنهادی برای پایان جنگ در اختیار تهران قرار داده، اما یک مقام ارشد ایرانی آن را غیرقابل قبول دانسته بود. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز روز چهارشنبه از ادامه رایزنی با میانجی‌ها درباره پیشنهاد هفت‌روزه تهران برای پایان درگیری‌ها خبر داده بود.
تلاش‌های دیپلماتیک در شرایطی جریان دارد که گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی از اختلاف‌نظر در دولت ترامپ درباره ادامه جنگ حکایت دارند. به نوشته اکسیوس، پیت هگست، وزیر دفاع، و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نسبت به امکان دستیابی به توافق هسته‌ای با جمهوری اسلامی بدبین‌اند و از ادامه فشار نظامی حمایت می‌کنند. در مقابل، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری، و استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ترامپ، خواستار ازسرگیری مذاکرات هستند. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، نیز به گفته منابع آمریکایی ترجیح می‌دهد پیش از تصمیم‌گیری درباره حملات تازه، نتایج فشار اقتصادی و تحریم‌ها روشن شود.
ترامپ روز جمعه در پاسخ به پرسش خبرنگاران تأیید کرد که گفت‌وگوها جریان دارد و ایران همچنان خواهان مذاکره است. او درعین‌حال تأکید کرد که واشنگتن برای تصمیم‌گیری عجله‌ای ندارد. در همین حال، اکسیوس گزارش داده است بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، دولت آمریکا را برای آغاز عملیات مشترک علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای تحت فشار قرار داده است. در مقابل، عربستان سعودی، ترکیه، مصر، عراق و پاکستان تلاش می‌کنند واشنگتن و تهران را به ادامه مسیر دیپلماتیک ترغیب کنند. رهبران عربستان و ترکیه نیز از ترامپ خواسته‌اند فرصت بیشتری به میانجیگری داده شود.
نگرانی از گسترش دوباره جنگ تنها به ایران و اسرائیل محدود نیست. کشورهای حاشیه خلیج فارس بیم دارند که حملات تازه آمریکا به ایران، با پاسخ نظامی تهران علیه پایگاه‌های آمریکایی و زیرساخت‌های انرژی منطقه همراه شود. ایران پیش‌تر هشدار داده است که در صورت حمله به تأسیسات نفت و گاز خود، زیرساخت‌های انرژی کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی نیز ممکن است هدف قرار گیرند. به گزارش واشنگتن‌پست، دولت‌های منطقه در کنار تلاش برای جلوگیری از جنگ، تدابیر دفاعی خود را نیز تقویت کرده‌اند.
در چنین شرایطی، مذاکرات طولانی تهران و انتقال احتمالی آن به دوحه مهم‌ترین نشانه تازه از ادامه تلاش‌ها برای دستیابی به یک توافق سیاسی است. بااین‌حال، پیشرفت گزارش‌شده هنوز به معنای حل اختلافات بنیادی میان تهران و واشنگتن نیست. موضوع برنامه هسته‌ای، رفع محاصره و تحریم‌ها، تضمین اجرای تعهدات و جلوگیری از حملات نظامی همچنان در مرکز مذاکرات قرار دارند. نتیجه رایزنی‌های دوحه می‌تواند روشن کند که آیا این تلاش دیپلماتیک به بازگشت دو طرف پشت میز مذاکره می‌انجامد یا بن‌بست کنونی ادامه خواهد یافت.