بنبست در تنگه هرمز پس از شش هفته بمباران هوایی ایران؛ آیا فصل تازه ای درجنگ است؟
جمعه ۴ اردیبهشت ۱۴۰۵
جنگ ایران وارد مرحله جدیدی شده است، وضعیتی فلجکننده میان جنگ و صلح که
تنگه هرمز را بسته نگه داشته و چشمانداز تشدید تنش را پیشِ رو قرار داده است.
موشکها و بمبهایی که آمریکا و اسرائیل بر ایران فروریختند و حملات تلافیجویانه
تهران ممکن است با تمدید نامحدود آتشبس توسط دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا
متوقف شده باشند، اما نبرد بر سر کنترل تنگه هرمز، یکی از مهمترین گذرگاههای
تجارت جهانی، ادامه دارد، موضوعی که بازرگانان را نگران کرده و به افزایش قیمت
جهانی نفت به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه در روز چهارشنبه منجر شده است.
روزنامه اقتصادی «والاستریتژورنال» در گزارشی به نقل از منابع آگاه نوشت،
نیروهای ایرانی روز چهارشنبه به سه کشتی باری حمله کردند. در همین حال، نیروی
دریایی آمریکا تلاش کرد مانع از صادرات نفت ایران یا وارادات کالا به این کشور شود.
میانجیهایی که برای ازسرگیری مذاکرات میان آمریکا و ایران تلاش میکنند، نگرانند
که اوضاع رو به وخامت رود.
بر اساس اعلام میانجیها، هیات مذاکرهکننده ایران پس از آنکه در آخرین لحظه
تصمیم گرفت مذاکرات این هفته در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، را لغو کند، با تندتر
کردن لحن خود، تأکید کرد تا زمانی که محاصره دریایی ایران برداشته نشود، به میز
مذاکره بازنخواهد گشت. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز
چهارشنبه گفت: دیپلماسی ابزاری برای تأمین منافع و امنیت ملی است.
والاستریتژورنال» نوشته است: این آتشبس ذاتا ناپایدار است. در دریا، نه
واشنگتن و نه تهران در حال کاهش تنش نیستند، بلکه در حال سنجش میزان فشار
متقابل هستند. تا زمانی که محاصره دوگانه ادامه داشته باشد، هر توقیف، شلیک هشدار
یا توقیف کشتی میتواند جرقهای برای بازگشت گستردهتر به درگیری باشد.
دونالد ترامپ روز سهشنبه در شبکه اجتماعی خود نوشت برای حفظ فشار بر ایران،
محاصره دریایی این کشور تا پایان مذاکرات میان دو طرف ادامه خواهد یافت. سپاه
پاسداران انقلاب اسلامی ایران نیز اعلام کرده است تنگه هرمز را به روی آنچه که
کشتیهای وابسته به دشمن مینامد، بسته نگه خواهد داشت.
روز چهارشنبه، میانجیها از جمله ترکیه، پاکستان و مصر تلاش کردند روند دیپلماتیک
را دوباره به مسیر بازگردانند. مقامات گفتند آمریکا و ایران همچنان از طریق طرفهای
ثالث پیام ردوبدل میکنند، اما پیشرفت اندکی گزارش شده است.
حملات جدید ایران به کشتیهای تجاری در نزدیکی تنگه هرمز نشاندهنده نبردی
فرسایشی و تلافیجویانه در آبهای منطقه است. این حملات پس از آن صورت گرفت
که روز سهشنبه، نیروهای آمریکایی یک نفتکش حامل نفت خام را در اقیانوس هند
توقیف کردند. واشنگتن اعلام کرد این نفتکش بهدلیل همکاری با ایران تحت تحریم
بوده است.
با وجود ضربات سنگینی که نیروهای نظامی ایران از حملات آمریکا و اسرائیل متحمل
شدهاند، اما «ناوگان پشهای» سپاه پاسداران ایران، متشکل از صدها قایق تندروی
کوچک، همچنان قادر است کشتیرانی تجاری را تهدید کند. کشتیرانی در منطقه در نبود
تضمینهای قطعی برای عدم حمله به کشتیها، عملاً در حالت رکود باقی مانده است.
ادامه این روند، خطر شکلگیری یک کابوس اقتصادی را افزایش داده است که در آن،
تنگه هرمز برای ماهها عملاً بسته میماند، فشارهای تورمی تشدید و رکود اقتصادی
جهانی عمیقتر میشوند.
ریچل زیمبا، پژوهشگر ارشد در مرکز امنیت نوین آمریکا به «والاستریتژورنال»
گفت اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، احتمال افزایش بیشتر قیمت نفت و خطر رکود
اقتصادی وجود خواهد داشت، موضوعی که بر مصرفکنندگان جهانی فشار وارد خواهد
کرد.
هفته گذشته، صندوق بینالمللی پول هشدار داد در صورتیکه درگیری ماهها ادامه یابد
و قیمت نفت بالا بماند، رشد اقتصاد جهانی ممکن است در سال ۲۰۲۶ به ۲ درصد
کاهش یابد، نرخی که در شدیدترین رکودهای اخیر جهانی مشاهده شده است. بر اساس
پیشبینی این نهاد، با حل سریع بحران، رشد جهانی به ۳.۱ درصد در سال جاری
میرسد.
این درگیری تاکنون اختلالی شدیدتر از بحران نفتی ۱۹۷۳ در بازارهای جهانی انرژی
ایجاد کرده که پیامدهای آن فراتر از نفت خام است.
زنجیرههای تأمین هلیوم، عنصری حیاتی برای تراشهها، و همچنین کودهای شیمیایی
که برای امنیت غذایی جهانی ضروری هستند، دچار اختلال شدهاند. همچنین قیمت
آلومینیوم نزدیک به بالاترین سطح در چهار سال گذشته قرار دارد که اوایل این ماه در
پی تعطیلی کارخانهها در منطقه خلیج فارس که حدود ۱۰ درصد عرضه جهانی را
تشکیل میدهند، به ثبت رسید.
بسته ماندن تنگه هرمز برای طولانیمدت، بیشترین ضربه را به آسیا وارد خواهد کرد.
بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۸۰ درصد
نفت و گاز طبیعی مایع عبوری از این گذرگاه به بازارهای آسیایی ارسال شده است.
اثرات این بحران هماکنون در مراکز بزرگ تولیدی دیده میشود، بهطوری که برخی
کارخانهها تولیدات خود را کاهش دادهاند و جایگاههای سوخت در سریلانکا و میانمار
نیز سهمیهبندی سوخت را آغاز کردهاند.
اروپا نیز با کندی رشد اقتصادی دستوپنجه نرم میکند. کمبود فزاینده سوخت جت،
فرودگاههای سراسر این قاره را تحت تأثیر قرار داده است و راهحل سریعی برای آن
وجود ندارد. روز سهشنبه، شرکت لوفتهانزا در آلمان اعلام کرد برای مدیریت
مصرف سوخت، برخی مسیرهای اروپایی و ۲۰ هزار پرواز کوتاهبرد را تا ماه اکتبر
لغو خواهد کرد.
ادامه این بنبست همچنین خطر آسیبهای بیشتر به کشورهای حوزه خلیج فارس را به
همراه دارد، کشورهایی که تاکنون بیشترین فشار حملات تلافیجویانه ایران را تحمل
کردهاند.
صادرکنندگان انرژی منطقه همچنان قادر نیستند بخش عمدهای از تولیدات خود را به
بازارها برسانند. خسارات زیادی به تأسیسات گاز طبیعی مایع قطر وارد شده است که
انتظار میرود تعمیرات آن تا پنج سال طول بکشد. شرکت ریستاد انرژی برآورد کرده
که تعمیر زیرساختهای انرژی آسیبدیده در منطقه ممکن است تا ۵۸ میلیارد دلار
هزینه داشته باشد.