دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵

روند تازه میانجی‌گری روز جمعه با حضور مقام‌های قطری در تهران آغاز شد و پس از بیش از ۱۲ ساعت رایزنی، گفت‌وگوها روز شنبه به دوحه منتقل شد. هیأتی ایرانی در سطح معاون وزیر خارجه به قطر رفت و روز یکشنبه نیز تماس‌ها ادامه یافت. یک مقام آگاه به رویترز گفته است قطر در جریان این مذاکرات به‌طور منظم با واشنگتن در تماس است. عراقچی در تهران تأکید کرد هیچ دیدار مستقیمی میان هیأت ایرانی و مقام‌های آمریکایی در قطر انجام نشده و اصولاً چنین دیداری طراحی نشده است.

محور اصلی مذاکرات، پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز است. طرح تهران در ابتدا دوره‌ای هفت‌روزه داشت؛ قطر پیشنهاد کرد این مدت به پنج روز کاهش یابد و اکنون، به گفته عراقچی، دو طرف به فرمولی رسیده‌اند که زمان اجرای آن را به دو روز کاهش می‌دهد. منظور از «دو روز» این نیست که مذاکرات ظرف دو روز پایان خواهد یافت؛ بر اساس توضیحات مقام‌های ایرانی، ابتدا آمریکا باید تعهدات مورد درخواست تهران را اجرا کند و سپس ایران می‌تواند در روز بعد مسیر کشتیرانی را بازگشایی کند.

عراقچی در گفت‌وگو با الجزیره بخشی از خواسته‌های تهران را نیز تشریح کرده است: لغو تحریم‌هایی که پس از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد اعمال شده، بازگرداندن معافیت‌های نفتی ایران، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده از جمله منابع موجود در قطر، کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه و به‌رسمیت‌شناختن مسیرهای جدید کشتیرانی مورد توافق ایران و عمان در تنگه هرمز. تهران همچنین پایان جنگ در دیگر جبهه‌های منطقه، از جمله لبنان، را مطرح کرده است. مقام‌های ایرانی این مطالبات را بخشی از «شروط هفت‌گانه» خود می‌خوانند، هرچند فهرست کامل این هفت شرط به‌صورت یک سند رسمی و واحد منتشر نشده است.

در واشنگتن نیز نشانه‌هایی از ادامه مسیر دیپلماتیک دیده می‌شود، اما تهدید نظامی کنار گذاشته نشده است. دونالد ترامپ گفته مذاکرات با ایران «خوب پیش می‌رود» و اعلام کرده آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر حمله تازه‌ای انجام نخواهد داد، با این حال احتمال اقدام نظامی پس از انتخابات را رد نکرده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز گفته ترامپ هنوز درباره حملات تازه تصمیم نگرفته و ترجیح واشنگتن حل بحران از طریق دیپلماسی است.

در سوی مقابل، تهران نیز هم‌زمان پیام نظامی می‌فرستد. عراقچی گفته ایران احتمال ازسرگیری جنگ را منتفی نمی‌داند و نیروهای مسلح «در بالاترین سطح آمادگی» قرار دارند. مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، روز شنبه به فرماندهان نظامی دستور داد برای پاسخ فوری و مؤثر به هر حمله تازه آماده باشند. مقام‌های ایرانی بارها هشدار داده‌اند در صورت حمله جدید آمریکا یا اسرائیل، پایگاه‌ها و اهداف این دو کشور در منطقه می‌توانند هدف قرار گیرند.

بررسی رسانه‌های ایران نشان می‌دهد تا عصر یکشنبه روایت غالب بر ادامه میانجی‌گری بدون توافق نهایی تأکید دارد. نورنیوز تیتر زده است «ایران همزمان آماده دفاع و دیپلماسی است» و نوشته نتیجه مذاکرات به پاسخ آمریکا به شروط و پرسش‌های تهران بستگی دارد. العالم نیز بر سخنان عراقچی درباره نبود هرگونه مذاکره مستقیم با هیأت آمریکایی تأکید کرده است. گزارش‌های بازنشرشده از ایرنا درباره نشست عراقچی با کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز می‌گویند ایران همچنان بر تحقق شروط هفت‌گانه اصرار دارد و اگر پاسخ مثبت دریافت کند، بازگشایی هرمز می‌تواند بسیار سریع انجام شود. برخلاف برخی گزارش‌های خارجی، رسانه‌های نزدیک به حکومت فعلاً از تعبیر «مذاکرات ایران و آمریکا» پرهیز کرده و آن را «رایزنی با میانجی‌های قطری» می‌نامند.