بعد از دو هفتە جنگ، سرانجام یک آتشبس غيررسمی برقرارشد
دوشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۵
پس از ۱۳ شب پیاپی حملات هوایی آمریکا به ایران و پاسخهای موشکی و پهپادی تهران به پایگاهها و تأسیسات کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی، دو طرف برای دومین روز متوالی از حمله مستقیم خودداری کردهاند. یک مقام ارشد ایرانی گفته است تا زمانی که آمریکا حملات خود را از سر نگیرد، ایران نیز عملیات تلافیجویانه انجام نخواهد داد؛ با این حال هیچ توافق رسمی آتشبسی اعلام نشده و محاصره دریایی آمریکا علیه ایران همچنان برقرار است.
پنتاگون از شامگاه جمعه دوم مرداد ۱٤۰۵ حملاتی را که طی دو هفته بهتدریج گستردهتر شده بود، متوقف کرده است. در روزهای شنبه و یکشنبه هیچ حمله آمریکایی به خاک ایران و هیچ حمله تازهای از سوی ایران به بحرین، کویت، اردن، قطر، عمان یا دیگر کشورهای میزبان نیروهای آمریکا گزارش نشد. این نخستین وقفه کامل در تبادل حملات از زمان آغاز دور تازه درگیریهاست.
یک مقام ارشد ایرانی که نامش اعلام نشده، موضع تهران را «حمله در برابر حمله» توصیف کرده و گفته است پیام توقف متقابل عملیات به آمریکا منتقل شده است. محمد اکرمنیا، سخنگوی ارتش ایران، نیز روز یکشنبه تأیید کرد راهبرد تهران تاکنون تلافیجویانه بوده و با متوقفشدن حملات آمریکا، عملیات ایران نیز متوقف شده است. به گفته یک منبع ایرانی، با این حال در تهران «بدبینی بیش از خوشبینی» است و بسیاری تصمیم ترامپ را وقفهای تاکتیکی، نه تغییری واقعی در سیاست واشنگتن، تلقی میکنند.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، علت توقف حملات را فراهمکردن فرصت بیشتر برای مذاکره عنوان کرد و گفت دونالد ترامپ میخواهد «کمی فضا» در اختیار گفتوگوها بگذارد. او همزمان تأکید کرد گزینه نظامی کنار گذاشته نشده و رئیسجمهور آمریکا همچنان «همه گزینهها را روی میز» نگه داشته است. یک مقام دولت ترامپ نیز گفت واشنگتن دیپلماسی را ترجیح میدهد، اما در صورت خودداری ایران از مذاکره جدی، حملات میتواند از سر گرفته شود.
تصمیم ترامپ پس از جلسه روز جمعه با مقامهای ارشد نظامی و سیاسی آمریکا گرفته شد. بر اساس گزارش نیویورکتایمز، سیانان و آکسیوس، شماری از مشاوران نسبت به گسترش جنگ، کاهش ذخایر تسلیحاتی، آسیبدیدن روابط با کشورهای عربی خلیج فارس و پیامدهای افزایش بهای انرژی هشدار داده بودند. گزارش شده است ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، درباره کاهش ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت و برخی مهمات تهاجمی، از جمله موشکهای تاماهاوک، هشدار داده است. پنتاگون این جزئیات را رسماً تأیید نکرده است.
آکسیوس به نقل از دو منبع گزارش داده است دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، به دولت گفته بود کارزار بمباران اطراف تنگه هرمز به «حد نهایی اثربخشی» خود رسیده و بیشتر اهداف تعیینشده در این مرحله هدف قرار گرفتهاند. به ارزیابی او، ادامه همان الگوی حملات دستاورد چندانی نداشت، مگر آنکه واشنگتن تصمیم میگرفت به یک عملیات نظامی بسیار گستردهتر بازگردد. سخنگوی سنتکام از اظهارنظر درباره این گزارش خودداری کرده است.
کانون تلاشهای دیپلماتیک همچنان تنگه هرمز است. گزارشها از تماس مقامهای ایرانی و آمریکایی با میانجیها و مذاکرات تهران و مسقط برای تنظیم سازوکاری تازه جهت عبور امن کشتیها حکایت دارد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفته است میانجیها برای جلوگیری از تشدید دوباره تنشها در حال فعالیتاند. ایران خواهان حفظ نقش کنترلی خود در تنگه است، در حالی که آمریکا بر آزادی عبور کشتیها تأکید دارد. پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از این آبراه عبور میکرد.
وقفه در حملات هوایی هنوز به معنای پایان فشار نظامی نیست. سنتکام اعلام کرده است محاصره دریایی بنادر و کشتیهای ایران «با تمام قدرت» ادامه دارد. همین موضوع، همراه با اختلاف بر سر نحوه اداره تنگه هرمز و برنامه موشکی و هستهای ایران، میتواند هر لحظه آتش را دوباره شعلهور کند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز قرار است روز سهشنبه در واشنگتن با ترامپ دیدار کند. او با مذاکرات جاری مخالف است و از آمریکا خواسته فشار نظامی بر تهران را ادامه دهد.
در حالی که جبهه مستقیم ایران و آمریکا آرام شده، جنگ در دریای سرخ ادامه یافته است. حوثیهای یمن روز شنبه اعلام کردند تأسیسات شرکت آرامکو در جیزان و ینبع را هدف موشک قرار دادهاند. رویترز تصاویری از برخاستن دود از نزدیکی پالایشگاه جیزان را راستیآزمایی کرده، اما میزان خسارت هنوز مشخص نیست. دو موشک شلیکشده به سوی تأسیسات نفتی ینبع نیز، بنا بر گزارشها، رهگیری شدهاند. این حملات نشان میدهد توقف متقابل تهران و واشنگتن هنوز همه جبهههای منطقهای جنگ را دربر نگرفته است.
وقفه دو روزه فعلاً خطر یک حمله گستردهتر را کاهش داده، اما نه واشنگتن آن را آتشبس نامیده و نه تهران آن را نشانه توافقی پایدار میداند. تجربه فروپاشی توقفهای پیشین، ادامه محاصره دریایی و درگیری در دریای سرخ سبب شده است مردم ایران و منطقه با احتیاط به این آرامش نگاه کنند. اکنون آزمون اصلی این است که آیا «سکوت در برابر سکوت» میتواند به توافقی درباره هرمز و سپس توقف پایدار جنگ منجر شود یا تنها مکثی کوتاه پیش از دور دیگری از حملات خواهد بود.