بروز شکاف در بریکس در پی عدم حمایت از ایران ومحکوم نکردن آمریکا و اسرائیل
جمعه ۲۹ اسفند ۱۴۰۴
با گسترش پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، کشورهای عضو بریکس با
فشار فزایندهای برای واکنش مواجه شدهاند. این جنگ اختلافات داخلی، منافع متضاد و
محدودیتهای این بلوک را بهطور کامل آشکار کرده است.
تهران از گروه بریکس خواسته است در جنگ میان آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری
اسلامی مداخله کند . گروه بریکس متشکل از ۱۱ اقتصاد نوظهور است که در حال
حاضر به ریاست هند اداره میشود.
ایران که در سال ۲۰۲۴ به بریکس پیوست، خواستار اتخاذ موضعی قوی و جمعی برای
محکوم کردن آنچه “تجاوز نظامی” میخواند شده و میخواهد این بلوک نقش بیشتری
در حمایت از ثبات منطقهای ایفا کند.
هند تاکنون از جانبداری در این درگیری خودداری کرده و بر خویشتنداری، کاهش تنش
و بازگشت به گفتوگوها تأکید کرده است؛ موضعی که به گفته تحلیلگران، بیشتر به
نقش آمریکا و رابطه این کشور با هند به صورت راهبردی نگاه دارد تا همبستگی با
ایران.
رندهیر جیسوال، سخنگوی وزارت خارجه هند در این رابطه گفت: برخی اعضای
بریکس مستقیماً در وضعیت فعلی در منطقه غرب آسیا درگیر هستند و این موضوع بر
شکلگیری اجماع برای یک موضع مشترک بریکس درباره این درگیری در
خاورمیانه تأثیر گذاشته است.
او افزود: هند بهعنوان رئیس دورهای بریکس، از طریق کانال “شرپا” گفتوگوها
میان اعضا را تسهیل میکند.
کارشناسان اشاره کردهاند که بهرغم انتظارات جمهوری اسلامی، توان بریکس برای
نشان دادن واکنش محدود است.
گسترش اعضای این بلوک شکافهای داخلی را عمیقتر کرده است؛ کشورهایی مانند
امارات متحده عربی و عربستان سعودی نسبت به ایران محتاط هستند و دیگر دولتها
نیز تمایلی ندارند موضعی اتخاذ کنند که بهعنوان مخالفت با ایالات متحده تلقی شود.
شانتی ماریه دسوزا، رئیس یک اندیشکده مستقل، گفت که اگرچه این ائتلاف ظرفیت
تبدیل شدن به بستری برای گفتوگو را دارد، اما انتظار صدور یک بیانیه مشترک و یا
فراتر از آن هرگونه مداخله در این درگیری، شاید واقعبینانه نباشد.
او افزود که ایران مشکلات ذاتی با امارات و عربستان داشته و دارد.دستیابی به اجماع
دشوار است، زیرا خود ایران نیز یکی از طرفهای این درگیری است، هرچند که در
حال حاضر عمدتاً در واکنش به اقدامات آمریکا و اسرائیل عمل میکند.
او میفزاید: در شرایط ژئوپلیتیکی فعلی، چنین اقدامی تأثیر چندانی بر اهدافی که آمریکا
و اسرائیل در ایران دنبال میکنند نخواهد داشت. به گفته او بریکس حتی در بیان یک
موضع اصولی نیز “ناتوان” است.
میرا شانکار، سفیر پیشین هند در آمریکا، گفت که صدور یک بیانیه جمعی در این
مرحله بعید به نظر میرسد: بریکس اتحاد کشورهایی با دیدگاههای مشابه نیست، بلکه
گروهی سست با دستورکاری گسترده شامل تجارت، توسعه، همکاری اقتصادی و تقویت
چندجانبهگرایی است. ایران ممکن است انتظار بیانیهای قوی از بریکس داشته باشد،
اما هند باید مواضع دیگر اعضای منطقهای مانند عربستان و امارات را نیز را نظر
بگیرد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، با نارندرا مودی، نخستوزیر هند، گفتوگو
کرده و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران نیز چندین بار با همتای هندی خود، اس.
جایشانکار، درباره فعالسازی بریکس برای ایجاد ثبات و محکوم کردن حملات آمریکا
و اسرائیل تماس گرفته است.
این بحران نظامی شکافهای عمیق در بریکس را آشکار کرده است؛ اعضا در
طرفهای مختلف این درگیری نظامی قرار دارند و هند بهطور قابلتوجهی از انتقاد در
رابطه با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران خودداری کرده است.
آجی بیساریا، دیپلمات پیشین هند گفت: اعضای این بلوک در طرفهای متقابل یک
درگیری نظامی قرار دارند، بهطوریکه ایران به زیرساختها در عربستان و امارات
حمله کرده است. هند در مقام رئیس، بریکس را بیشتر بهعنوان یک باشگاه اقتصادی
غیرغربی تعریف میکند تا یک ائتلاف امنیتی ضدغربی.»
بیساریا تأکید کرد که ناتوانی در صدور بیانیه مشترک، محدودیتهای ژئوپلیتیکی این
بلوک و تمرکز آن بر اقتصادهای نوظهور را نشان میدهد.
دسوزا نیز اشاره کرد که این نخستین بار نیست که بریکس با چنین چالشی روبرو
میشود و حتی جنگ اوکراین نیز محدودیت توان این سازمان در ایجاد اجماع را نشان
داده است.
او در پایان گفت: در دنیای امروز، به نظر میرسد نهادهای چندجانبه و سازمانهای
منطقهای نفوذ کمتری بر رفتار دولتها دارند.