بحران هژمونی و احتمال ازسرگیری جنگ
سه شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵
پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را باید در بستر بحران سیاسی و اجتماعی این کشور و تشدید اختلافات درون طبقه حاکم تحلیل کرد. گسترش نارضایتی از جنگ و سیاست‌های دولت ترامپ، فرسایش پایگاه اجتماعی او و مخالفت با پیامدهای اقتصادی و نظامی سیاست خارجی کاخ سفید، از محدود شدن دامنه مانور سیاسی رئیس‌جمهور حکایت دارد. بااین‌حال، تفسیر این نتیجه انتخاباتی به‌عنوان پایان تهدید نظامی و خطر از سرگیری جنگ، به معنای نادیده گرفتن ساختار واقعی قدرت در ایالات متحده است.
در نظام سیاسی آمریکا، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات و تغییر آرایش سیاسی کنگره می‌تواند بر تصمیم‌گیری‌های دولت تأثیر بگذارد، هزینه سیاسی اقدامات آن را افزایش دهد و زمینه نظارت و مقابله با برخی سیاست‌های اجرایی را فراهم کند؛ اما به‌خودی‌خود مناسبات بنیادی قدرت را تغییر نمی‌دهد. نهاد ریاست‌جمهوری، دستگاه نظامی و امنیتی، وزارتخانه‌ها، ساختارهای اقتصادی و نهادهای قضایی همچنان از مراکز اصلی اعمال قدرت‌اند. بنابراین، محدود شدن اختیارات سیاسی ترامپ را نباید با تضعیف بنیان‌های مادی و نهادی سیاست امپریالیستی آمریکا یکسان دانست.
یکی از پیامدهای مهم این تحولات، تشدید اختلاف میان جریان ترامپیست و بخش‌هایی از بورژوازی سنتی و نخبگان سیاسی و اقتصادی آمریکاست. این اختلاف در اساس بر سر چگونگی مدیریت بحران سرمایه‌داری آمریکا، حفظ موقعیت جهانی این کشور و انتخاب راهبرد مناسب برای مقابله با قدرت‌های رقیب شکل گرفته است. جناح ماگا با شعار «عظمت را به آمریکا بازگردانیم» و با تکیه بر ملی‌گرایی افراطی، حمایت‌گرایی اقتصادی و یک‌جانبه‌گرایی سیاسی، خواهان بازتعریف مناسبات آمریکا با متحدان و رقبای خود و بازسازی هژمونی رو به افول آن است. در مقابل، بخش‌هایی از ساختار قدرت سیاسی و اقتصادی، حفظ شبکه ائتلاف‌های بین‌المللی و مدیریت رقابت‌های جهانی از طریق سازوکارهای دیپلماتیک و چندجانبه را ضروری می‌دانند. هر دو جریان، با وجود تفاوت در روش‌ها و اولویت‌ها، در چارچوب حفظ برتری سرمایه آمریکا عمل می‌کنند.
پیروزی دموکرات‌ها ممکن است توازن نیروها را در واشنگتن تغییر دهد، اما به‌تنهایی نه ماشین نظامی آمریکا را متوقف می‌کند و نه منطق راهبردی آن را از میان می‌برد. سیاست تهاجمی واشنگتن در قبال ایران نیز در چارچوب مجموعه‌ای از تضادهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی قابل فهم است؛ تضادهایی که کنترل منابع و مسیرهای راهبردی، حفظ نفوذ منطقه‌ای و جلوگیری از تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه را در بر می‌گیرند.
در این میان، فاصله زمانی میان انتخابات و آغاز به کار کنگره جدید می‌تواند از اهمیت سیاسی برخوردار باشد. مجلس سنا و کنگره‌ای که در آنها دمکرات‌ها اکثریت دارند دو ماه دیگر آغاز به کار می کنند. محدودیت‌های احتمالی آینده ممکن است در برخی محافل دولت ترامپ انگیزه تصمیم‌گیری سریع‌تر را تقویت کند. بااین‌حال، نمی‌توان از سرگیری جنگ و وقوع حمله‌ای گسترده را قطعی دانست یا صرفاً بر اساس تحولات انتخاباتی درباره زمان و ابعاد احتمالی آن داوری کرد. آنچه باید جدی گرفته شود، باقی ماندن گزینه نظامی در محاسبات واشنگتن و استمرار تهدید علیه جامعه ایران است. دونالد ترامپ در مصاحبه با خبرنگار سی‌ان‌ان در روز یکشنبه ۱۷ آبان در حالی که چند بار بر بعید بودن ضرورت اقدام نظامی تازه تأکید کرد، اما همزمان مدعی شد نیروهای این کشور برای عملیات تازه آماده‌اند و سه ناو هواپیمابر در منطقه حضور دارند. او گفت آمریکا ۳۸ پل را در فهرست اهداف خود دارد که می‌تواند ظرف یک ساعت تخریب کند.
تجربه تاریخی نیز نشان می‌دهد که جابه‌جایی قدرت میان جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها به‌تنهایی مانع مداخله نظامی، تحریم اقتصادی یا حمایت از سیاست‌های سلطه‌جویانه نشده است. هر دو حزب در دوره‌های مختلف و متناسب با شرایط و محاسبات خود از این ابزارها بهره گرفته‌اند. تفاوت در تاکتیک و شیوه اعمال قدرت را نباید با گسست از اهداف امپریالیستی اشتباه گرفت. بنابراین، قرار دادن امید به توقف جنگ در گرو پیروزی انتخاباتی یک حزب، به معنای جایگزین کردن مبارزه مستقل اجتماعی با انتظار از جناحی دیگر در ساختار حاکمیت است.
در این شرایط، طبقه کارگر و فرودستان اجتماعی، در هر دو سوی مرزها و در منطقه، سنگین‌ترین بهای جنگ و بحران را می‌پردازند. تخریب زیرساخت‌ها، گسترش فقر، گرانی، آوارگی، بیکاری و تحمیل هزینه‌های نظامی بر زندگی عمومی، پیامدهایی نیستند که با تغییر دولت‌ها یا جابه‌جایی جناح‌های سیاسی برطرف شوند. مقابله با این وضعیت مستلزم سازمان‌یابی مستقل کارگران، پیوند مبارزات اجتماعی و شکل‌گیری همبستگی بین‌المللی میان نیروهای ضدجنگ است.
انتخابات آمریکا ممکن است توازن سیاسی درون حاکمیت را تغییر دهد و دامنه اقدامات دولت را محدود کند، اما پایان دادن به جنگ و مداخله‌گری را نمی‌توان به رقابت میان احزاب بورژوایی واگذار کرد. صلح پایدار نه از سازش میان قدرت‌های امپریالیستی و نه از جابه‌جایی مدیران ماشین دولتی حاصل می‌شود؛ بلکه تحقق آن در گرو مبارزه نیروهایی است که منافعشان در حفظ جنگ، سلطه و استثمار نیست.
وظیفه کمونیست‌ها تقویت و سازمان‌دهی همین نیروی اجتماعی مستقل و انقلابی است؛ نیرویی که بتواند همزمان در برابر تجاوز خارجی، سرکوب داخلی و مناسبات سرمایه‌دارانه‌ای که جنگ و سلطه را بازتولید می‌کنند، بایستد. آینده صلح و آزادی را نه رقابت جناح‌های حاکم، بلکه مبارزه مستقل و آگاهانه مردمی رقم خواهد زد که قربانیان اصلی جنگ و استثمارند.
سخن روز: تلویزیون حزب کمونیست ایران و کومەله
www.facebook.com/Peshrawcpiran
www.instagram.com/Peshrawcpiran1