شنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۴

صندوق‌های بازنشستگی ایران با کسری مالی مزمن مواجه‌اند که نتیجه‌ی ترکیبی از عوامل زیر است:
سوئمدیریت و فساد نهادی: انتصاب مدیران با انگیزه‌های سیاسی و بدون صلاحیت حرفه‌ای، فقدان شفافیت در مدیریت دارایی‌ها و سوئ استفاده‌های مالی در شرکت‌های تابعه، منابع صندوق‌ها را تضعیف کرده است. عدم پرداخت کامل حق بیمه: دولت و کارفرمایان به‌دلیل کسری بودجه و مشکلات نقدینگی، سهم بیمه‌ای خود را به‌طور کامل پرداخت نمی‌کنند. بیش از ۹۰ درصد هزینه‌های برخی صندوق‌ها از بودجه‌ی عمومی کشور تامین می‌شود که به وابستگی شدید آن‌ها به دولت منجر شده است. 
پیری جمعیت و سیاست‌های ناکارآمد: نسبت بازنشستگان به شاغلان (۰.۴۲) به‌دلیل کاهش نرخ باروری و افزایش امید به زندگی رو به افزایش است. عدم اصلاح سن بازنشستگی و نرخ مشارکت نیروی کار، این فشار را تشدید کرده است.ناکارآمدی شرکت‌های تابعه: شرکت‌های اقماری صندوق‌ها، اغلب زیان‌ده بوده و منابع آن‌ها به‌جای سودآوری، در اختیار گروه‌های خاص قرار می‌گیرد.

معوقات مزدی و تاثیر آن بر کارگران
معوقات مزدی یکی از معضلات اصلی کارگران ایرانی است که به چرخه‌ی معیوب صندوق‌های بازنشستگی دامن می‌زند:
تورم و بی‌ثباتی اقتصادی: تورم مزمن (بیش از ۴۰ درصد در سال‌های اخیر) و افزایش هزینه‌های تولید، کارفرمایان را با کمبود نقدینگی مواجه کرده و منجر به تاخیرهای چندماهه در پرداخت حقوق شده است.
نبود نظارت موثر: فقدان سازوکارهای نظارتی قوی و ترس کارگران از اخراج، مانع از پیگیری حقوق معوقه شده است.
ابعاد بحران: بر اساس گزارش‌ها، در سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۰ میلیون کارگر با معوقات مزدی (شامل حقوق، عیدی و سنوات) مواجه بوده‌اند که ورودی‌های مالی به صندوق‌های بازنشستگی را کاهش داده است.

چرخه‌ی معیوب بحران صندوق‌ها و معوقات مزدی
چرخه‌ی معیوب بین بحران صندوق‌های بازنشستگی و معوقات مزدی به شرح زیر است:
کاهش ورودی‌های مالی به صندوق‌ها (به‌دلیل معوقات مزدی و بیکاری) منجر به ناتوانی در پرداخت مستمری‌ها می‌شود.
تاخیر در پرداخت مستمری‌ها، اعتماد عمومی به نظام بازنشستگی را کاهش داده و مشارکت در پرداخت حق بیمه را کم می‌کند.
بی‌ثباتی اقتصاد کلان (تورم، تحریم‌ها و کسری بودجه) این چرخه را تشدید کرده است و به ناپایداری سیستمی منجر می‌شود.
نسبت بالای مستمری‌بگیران به شاغلان
افزایش نسبت مستمری‌بگیران به شاغلان (۰.۴۲ در ایران در مقایسه با ۰.۳۰ در سوئد و ۰.۲۸ در هلند) و نرخ بیکاری بالا (۱۱.۸ درصد) فشار مضاعفی بر صندوق‌ها وارد کرده است. 

فساد نهادی و ناکارآمدی مدیریتی
فساد نهادی در ایران از طریق برداشت‌های غیرقانونی دولت از منابع صندوق‌ها برای جبران کسری بودجه و واگذاری بنگاه‌های زیان‌ده به صندوق‌ها به‌جای تسویه‌ی بدهی‌ها، پایداری مالی را تضعیف کرده است. هم‌چنین نبود نظارت مستقل و شفافیت، امکان سوئاستفاده را افزایش داده است.
نقش صندوق‌های بازنشستگی در رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی
صندوق‌های بازنشستگی از طریق سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی و پروژه‌های زیرساختی، به رشد اقتصادی و افزایش رفاه اجتماعی کمک می‌کنند.
– سرمایه‌گذاری بین‌المللی: در کشورهای پیشرفته، صندوق‌ها، بخش قابل‌توجهی از دارایی‌های خود (۵۰-۶۰ درصد) را در بازارهای جهانی سرمایه‌گذاری می‌کنند که بازده بالاتری نسبت به سرمایه‌گذاری‌های داخلی دارد.
– رشد اقتصادی: سهم صندوق‌ها در رشد اقتصادی ایران تنها ۱.۲ درصد است، در حالی که در کشورهای پیشرفته این رقم به ۳ درصد یا بیش‌تر می‌رسد.
– رفاه بازنشستگان: پرداخت مستمری منظم در کشورهای پیشرفته، قدرت خرید بازنشستگان را افزایش داده و به کاهش فقر و تقویت مصرف خانوار کمک کرده است.