ایران ۱۰۰ هزار پرستار کم دارد؛ کمبود نیرو یکی از عوامل اصلی اضافهکاری اجباری
شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵
نظام سلامت در ایران ۱۰۰ هزار پرستار کم دارد. وزارت بهداشت برای کل نظام سلامت درخواست جذب ۶۰ هزار نیروی تازه کرده، اما هنوز پاسخی از سازمان اداری و استخدامی نگرفته است. این کمبود در شرایطی ادامه دارد که تنها در سال گذشته هزاران پرستار شغل خود را ترک کرده، استعفا داده، مهاجرت کرده یا بازنشسته شدهاند. پرستارانی که از همهگیری کرونا تا جنگ بار اصلی مراقبت را بر دوش کشیدهاند، اکنون با اضافهکاری اجباری، مطالبات معوق، قراردادهای نابرابر و کاهش قدرت خرید روبهرو هستند.
عباس عبادی، معاون پرستاری وزارت بهداشت، جمعه ۲۳ مرداد در گفتوگو با ایسنا بار دیگر از کمبود حدود ۱۰۰ هزار پرستار در نظام سلامت ایران خبر داد. او گفت وزارت بهداشت این کمبود را بارها اعلام کرده، اما با مجوزهای استخدامی قطرهچکانی در بهترین حالت توانسته است شرایط موجود را حفظ کند.
به گفته عبادی، وزارت بهداشت در نامهای به سازمان اداری و استخدامی درخواست مجوز جذب ۶۰ هزار نیروی جدید برای کل نظام سلامت کرده است. اما هنوز پاسخی به درخواست وزارتخانه داده نشده و معاون پرستاری پیشبینی کرده است که تعیین سهمیههای استخدامی احتمالا در نیمه دوم سال ۱۴۰۵ انجام شود. تازه پس از موافقت سازمان اداری و استخدامی، سهمیه هر بخش مشخص و فرایند برگزاری آزمون آغاز خواهد شد. بنابراین حتی درخواست ۶۰ هزار نفری نیز تماما به پرستاران اختصاص ندارد و در صورت تصویب، بهتنهایی کسری اعلامشده ۱۰۰ هزار نفری این بخش را جبران نمیکند.
عدد ۱۰۰ هزار البته تازه نیست. مقامهای وزارت بهداشت و سازمان نظام پرستاری دستکم طی چند سال گذشته بارها از کمبود پرستار در همین ابعاد سخن گفتهاند؛ نشانهای از اینکه مسئله به ناتوانی مزمن نظام سلامت در جذب و نگهداشت نیروی آموزشدیده برمیگردد. در آبان ۱۴۰۴ عبادی نسبت پرستار به تخت بیمارستانی را تنها حدود ۰,۹ تا ۰,۹۵ اعلام کرد، در حالی که استاندارد تعیینشده وزارت بهداشت برای پرستار ۱,۸ است. این نسبت برای کل گروه پرستاری، شامل برخی نیروهای مرتبط، حدود ۱,۲ بود. در همان زمان، نسبت پرستار به تخت در خوزستان ۰,۶، بوشهر ۰,۷ و در برخی مناطق سیستانوبلوچستان حدود ۰,۵ اعلام شد.
تناقض اصلی اینجاست که کمبود نیروی شاغل لزوما به معنای نبود پرستار آموزشدیده نیست. خود معاون پرستاری وزارت بهداشت پیشتر گفته بود کشور از نظر تعداد دانشآموختگان پرستاری وضعیت نسبتا مناسبی دارد و مسئله اصلی جذب و حفظ و توزیع جغرافیایی نیروهاست. در آزمون استخدامی شهریور ۱۴۰۴ نیز شمار متقاضیان در کل کشور حدود دو و نیم برابر ظرفیت بود.
فشار کار و شرایط معیشتی همزمان باعث شده بخشی از نیروهای موجود دست از کار بکشند. بر پایه آماری که خود عبادی در خرداد امسال ارائه کرد، در سال ۱۴۰۴ حدود سه هزار پرستار از چرخه کار خارج شدند: هزار و ۸۰۰ نفر ترک شغل کردند، ۸۰۰ نفر استعفا دادند و ۳۸۰ نفر مهاجرت کردند. همزمان حدود هزار و ۶۰۰ نفر بازنشسته شدند و اجرای طرح حدود دو هزار و ۴۰۰ پرستار نیز به تعویق افتاد.
کمبود حاصل در بسیاری از بیمارستانها با افزایش بار کاری کارکنان موجود جبران میشود. گزارشهای صنفی از اضافهکاری اجباری، شیفتهای طولانی و پرداخت دیرهنگام مزایا حکایت دارند. در یک نمونه از ایرانشهر، کارکنان فوریتهای پزشکی گفتهاند با وجود بیش از ۲۰۰ ساعت اضافهشیفت در ماه، تنها حدود ۸۰ ساعت آن برای پرداخت محاسبه میشود. سازمان نظام پرستاری نیز کمبود نیرو را یکی از عوامل اصلی اضافهکاری اجباری معرفی کرده است.
معضل تنها حجم کار نیست. در ۱۲ مرداد، اعضای هیئترئیسه شورای عالی و رئیس سازمان نظام پرستاری در نامهای به مسعود پزشکیان، مهمترین مشکل نظام سلامت را بیعدالتی در توزیع منابع و نظام پرداخت دانستند و نسبت به اختلافهای درآمدی چند دهبرابری میان گروههای شاغل در حوزه سلامت هشدار دادند. شورای هماهنگی اعتراضات پرستاران نیز اعلام کرده است که در برخی موارد معوقات به حدود ۱۰ ماه رسیده و تعرفه، فوقالعاده خاص و کارانه نتوانستهاند وضعیت معیشتی پرستاران را بهبود دهند. در هفتههای اخیر تجمعهایی در تهران، ایرانشهر، ایلام و چند شهر دیگر برگزار شده است.