اوین پس از بمباران؛ رژیم در تدارک محو حافظه تاریخی و تبدیل اوین به پارک و موزه است!
جمعه ۱۷ مرداد ۱۴۰۴
پس از حمله اسرائیل به اوین، زندانیان را ناگهان به زندانهای دیگر منتقل کردند که تا کنون سرنوشت شماری از آنان مشخص نیست. آیا این آغاز پایان برای اوین و تلاش حکومت برای محو تدریجی یکی از اصلیترین نمادهای سرکوب خواهد بود؟
در ساعات اولیه پس از حمله هوایی اسرائیل به زندان اوین در تیرماه ۱۴۰۴، رسانههای رسمی جمهوری اسلامی از انتقال “سریع، منظم و موفقیتآمیز” زندانیان به سایر زندانهای استان تهران خبر دادند. روایت حکومت این بود که همهچیز در کمتر از ۱۲ ساعت و “با رعایت کامل حقوق زندانیان” انجام شده است؛ روایتی که در آن “اقدام هوشمندانه” و “همکاری مثالزدنی نیروهای امنیتی و امدادی” برجسته شد. آیا این جابهجایی صرفاً یک اقدام امنیتی-عملیاتی در پاسخ به بحران بود؟ یا شروع پروژهای هدفمند برای محو زندان اوین از حافظه عمومی، درست در زمانی که رسیدگی به جنایات دهه ۶۰ بیش از پیش به عنوان یک مطالبه عمومی در جامعه ایران مطرح میشود.
اما آنچه در پس این انتقال سریع و ناگهانی زندانیان پنهان مانده، بیش از هر چیز نگرانکننده است. بیخبری مطلق خانوادهها، قطع دسترسی وکلا و گزارشهای نگرانکننده از شرایط نامناسب زندانیان منتقلشده، همه هشدارهایی جدی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. سینا یوسفی، وکیل دادگستری و پژوهشگر حقوق بینالملل که چند تن از موکلان او در زندان اوین محبوس بوده و به زندانهای دیگری منتقل شدهاند در گفتوگو با دویچه وله فارسی میگوید، مسئولان جمهوری اسلامی در روند انتقال، تماس زندانیان با خانوادهها و وکلایشان را به طور کامل قطع کرده بودند.
ابهامات و نگرانیها درباره سرنوشت زندانیان
با گذشت چند هفته از انتقال ناگهانی زندانیان اوین، همچنان بسیاری از خانوادهها و وکلا از محل نگهداری، وضعیت سلامت و شرایط حقوقی موکلان خود بیاطلاعاند. روایت رسمی از انتقالی “منظم و انسانی” در تضاد کامل با شهادت برخی از زندانیان، از جمله موکلان سینا یوسفی و سایر گزارشهای مستقلی است که از انتقالهای خشن، با دستبند و پابند “مانند اسرای جنگی” در گرمای تابستان خبر میدهند. به گفته یوسفی، یکی از موکلان او به زندان تهران بزرگ منتقل شده و “این انتقال از ساعت یک و نیم بامداد شروع و تا هفت صبح ادامه داشته و دقیقا در زمان بمباران شدید و حملات هوایی به تهران بوده است. سینا یوسفی میگوید مسئولان جمهوری اسلامی در روند انتقال، تماس زندانیان با خانوادهها و وکلایشان را به طور کامل قطع کرده بودند.
او در مورد آخرین وضعیت موکلان خود میگوید: آنها پس از انتقال به زندان تهران بزرگ در یک سالن عمومی نگهداری میشدند که ظرفیت آن حداکثر ۴۰ نفر بود، اما به همراه بیش از ۱۲۰ زندانی در وضعیتی اسفناک و فاقد حداقلهای زیستی به مدت طولانی در آن محل نگهداری شدند و اکنون مدتیست که به یک سالن دیگر با اتاقهای جداگانه منتقل شدهاند. این وکیل تصریح میکند که همچنان شمار افراد بیش از ظرفیت اتاقها است. برخی زندانیان کف زمین میخوابند و امکانات اولیه همچنان فراهم نیست و گرمای تابستان و عدم تعبیه کولر شرایط را برای آنان بحرانی کرده است”. به گفته این وکیل دادگستری، شرایط در زندانهای قرچک و قزلحصار نیز به شدت بحرانی است؛ چه از نظر فضای نگهداری که محدود و کوچک است و شماری از زندانیان کف زمین میخوابند، چه از نظر کمبود امکانات سرمایشی در هوای گرم تابستان.
همچنین کیفیت غذای ارائه شده به زندانیان نیز به شدت پایین است و باعث اعتراض مکرر زندانیان شده است، اما تا کنون مسئولان این زندانها هیچ ترتیب اثری ندادهاند. سینا یوسفی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت جسمی و روحی و دسترسی موکلان خود به مراقبتهای پزشکی، تماس با وکیل و ملاقات با خانواده میافزاید: حتی وضعیت دسترسی به بهداری زندان هم در مقایسه با زندان اوین سختتر شده است. یکی از موکلان من نیاز به درمان فوری و عمل جراحی دارد، ولی مدتهاست هیچ اقدامی برای اعزام و اقدامات درمانی صورت نگرفته است. آنها تماس تلفنی با خانواده و وکیل دارند، اما دیدار حضوری با محدودیت شدید مواجه شده و تفتیش بدنی غیرمتعارف به هنگام دیدار حضوری، خانوادهها را با مشکل مواجه کرده است.
این وکیل دادگستری همچنین میگوید، پس از انتقال زندانیان سیاسی به زندان تهران بزرگ آنها بدون تفکیک در کنار زندانیان عادی، از جمله زندانیان جرایم خشن، نگهداری میشوند که همین امر باعث تنشهای زیادی شده و حتی یکی از موکلان او تهدید به ضرب و جرح شده است. قوه قضائیه جمهوری اسلامی اعلام کرده است که در حمله هوایی اسرائیل به زندان اوین در روز دوم تیرماه ۱۴۰۴ (۲۳ ژوئن ۲۰۲۵)، ۷۹ نفر از جمله کارکنان اداری، سربازان وظیفه، زندانیان، خانوادههای در حال ملاقات و ساکنان اطراف زندان کشته شدهاند.
برخی منابع حقوق بشری نیز خبر از مفقود یا کشتهشدن زندانیان محبوس در بند افراد ترنسجندر در زندان اوین میدهند. در شرایطی که جمهوری اسلامی گردش اطلاعات را به شدت کنترل میکند، راستیآزمایی آمار و اطلاعات به شدت دشوار است.