پنجشنبه ۱۱ دی ۱۴۰۴

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، طی حکمی احمد وحیدی را به عنوان جانشین
فرمانده کل سپاه پاسداران  منصوب کرد؛ حکمی که گرچه ششم دی‌ماه صادر شده بود،
اما روز چهارشنبه ۱۰ دی در مراسمی رسمی قرائت شد و به هفت سال قرار گرفتن
علی فدوی در مقام جانشینی فرمانده سپاه رسما پایان داد.
این تغییر در ساختار عالی فرماندهی سپاه، که خبرگزاری مهر آن را “استراتژیک و
غافلگیرکننده” توصیف کرده، در شرایطی رخ می‌دهد که جمهوری اسلامی پس از
جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، با چالش‌های جدی امنیتی، نظامی و اقتصادی روبه‌روست.
در این مراسم، حکم خامنه‌ای قرائت شد که در آن، از وحیدی انتظار رفته “ارتقای
سطح آمادگی‌های عملیاتی و پیشرفت مقتدرانه مأموریت‌های سپاه” و نیز
“شتاب‌گیری در رفع نیازهای عمده معنوی و معیشتی کارکنان” را با “ایفای نقش
جهادی و انقلابی” در تعامل با ستاد کل نیروهای مسلح دنبال کند.
پیام‌های یک حکم در میانه بحران

تأکید خامنه‌ای بر بهبود معیشت کارکنان سپاه، در شرایطی که اکثریت جامعه ایران زیر
فشار گرانی، تورم، فقر و مشکلات جدی معیشتی قرار دارند، معنایی فراتر از یک
توصیه اداری دارد.
در سال‌های اخیر، اعتراضات صنفی و معیشتی و نارضایتی‌های اقتصادی گسترده‌ای
در ایران شکل گرفته که بسیاری از آنها، از دی‌ماه ۹۶ گرفته تا آبان ۹۸ و از
اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ گرفته تا اعتراضات کنونی، شکلی سیاسی به خود
گرفته‌اند و مجموعه حاکمیت را هدف قرار داده‌اند. گزارش‌های متعددی در این میان از
نقش محوری سپاه در مهار و سرکوب این اعتراضات خبر داده‌اند.
اشاره مستقیم رهبر جمهوری اسلامی به “شتاب‌گیری در رفع نیازهای معیشتی کارکنان
سپاه” می‌تواند تلاشی برای تضمین انسجام درونی این نهاد نظامی در شرایط بی‌ثباتی
اجتماعی و در راستای انگیزه‌بخشی به آن برای درگیری‌های احتمالی خارجی و
سرکوب داخلی باشد.
هم‌زمان، تأکید بر “ارتقای سطح آمادگی‌های عملیاتی” سپاه را نیز می‌توان در بستر
تهدیدهای آشکار اسرائیل و آمریکا علیه جمهوری اسلامی ارزیابی کرد. جمهوری
اسلامی در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، متحمل ضربات سنگینی شد و کشته شدن شمار
زیادی از فرماندهان ارشد سپاه، ضعف‌های ساختاری در فرماندهی و بازدارندگی
حکومت را آشکار کرد. این انتصاب، از منظر بسیاری از ناظران، تلاشی برای بازآرایی
فرماندهی سپاه در برابر درگیری‌های احتمالی آینده است.
احمد وحیدی از فرماندهان قدیمی و چهره‌های امنیتی شاخص سپاه به شمار می‌رود. او
نخستین فرمانده نیروی قدس  سپاه بوده و در مقاطع مختلف، مسئولیت اطلاعات سپاه،
فرماندهی قرارگاه نجف و نقش‌آفرینی در بازطراحی ساختار نیروی قدس را برعهده
داشته است.
وحیدی در دولت محمود احمدی‌نژاد وزیر دفاع و در دولت ابراهیم رئیسی وزیر کشور
بود و هم‌اکنون نیز عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام است.
وحیدی اما فراتر از ساختار درونی جمهوری اسلامی، در سطح بین‌المللی نیز چهره‌ای
“سرشناس” است. او به اتهام دست داشتن در بمب‌گذاری مرکز یهودیان “آمیا” در
بوئنوس‌آیرس در سال ۱۹۹۴ میلادی که ۸۵ کشته بر جای گذاشت، تحت تعقیب
قضایی  قرار دارد؛ اتهامی که جمهوری اسلامی همواره آن را رد کرده است.
جابه‌جایی معنادار فدوی
علی فدوی، جانشین پیشین فرمانده کل سپاه، در این تغییر ساختاری به مقام تشریفاتی
“ریاست گروه مشاورین فرمانده کل سپاه” منصوب شد.

فدوی در زمان جنگ ۱۲ روزه، جانشین فرمانده کل بود، اما برخلاف انتظار رایج، پس
از کشته شدن حسین سلامی به فرماندهی کل نرسید و خامنه‌ای محمد پاکپور را به این
سمت گمارد.
این تصمیم خامنه‌ای، و اکنون تصمیم جایگزینی فدوی با وحیدی، از نگاه تحلیلگران
نشانه‌ای از بازنگری راهبردی در رأس سپاه پاسداران، پس از ناکامی‌های نظامی اخیر
است.
این جابه‌جایی در رأس سپاه، در زمانی رخ می‌دهد که جمهوری اسلامی هم‌زمان با
فشارهای خارجی، بحران مشروعیت و نارضایتی گسترده اجتماعی روبه‌روست؛
وضعیتی که بیش از هر زمان، نقش سپاه را در بقای نظام برجسته کرده است.