دوشنبه ۱ اردیبهشت ۱۴۰۴

نام آن‌ها تلفظ دشواری دارد، در تولیدات صنعتی نوین نقش حیاتی ایفا می‌کنند، و اکنون در مرکز جنگ تجاری فزاینده میان ایالات متحده و چین قرار گرفته‌اند. عرضه جهانی این عناصر خاکی کمیاب، گروهی متشکل از ۱۷ عنصر که در همه چیز از باتری خودروهای برقی گرفته تا فناوری‌های دفاعی حساس کاربرد دارند، عمدتاً تحت کنترل چین است. پکن اکنون در پی استفاده از این اهرم راهبردی است، در شرایطی که تنش‌ها با واشینگتن رو به افزایش گذاشته است.

در واکنش به تعرفه‌هایی که اخیراً از سوی آمریکا اعمال شده، چین فروش هفت عنصر خاکی کمیاب به ایالات متحده را محدود کرده است. این اقدام اگرچه ممنوعیت کامل به‌شمار نمی‌رود، اما تولیدکنندگان را ملزم می‌کند برای صادرات این عناصر مجوز دولتی دریافت کنند؛ موضوعی که به‌گفته کارشناسان می‌تواند منجر به افزایش قیمت و ایجاد شوک در زنجیره تأمین شود، به‌ویژه در صنایع دفاعی آمریکا. شان مک‌فِیت، استاد دانشگاه سیراکیوز ایالت نیویورک می‌گوید: «همان‌طور که نفت برای قرن بیستم حیاتی بود، عناصر خاکی کمیاب برای قرن بیست‌ویکم اهمیت دارند. تراشه‌ها، فناوری‌های سبز و رایانش کوانتومی همگی به این عناصر وابسته‌اند، و چین بیشترین ذخایر آن‌ها را در اختیار دارد. این مسئله یک ضرورت امنیتی است که فراتر از بازار سهام می‌رود.»

چین بیش از دوسوم تولید جهانی عناصر خاکی کمیاب و بیش از ۹۰ درصد ظرفیت فرآوری آن را در اختیار دارد. همچنین تقریباً به‌طور کامل بر فرآوری مواد معدنی کمیاب سنگین تسلط دارد؛ عناصری که برای ساخت آهن‌رباهای قدرتمند در جنگنده‌ها، ناوهای جنگی، موشک‌ها، تانک‌ها و لیزرها در بخش دفاعی آمریکا کاربرد دارند. هنوز مشخص نیست چین دقیقاً چگونه این محدودیت‌های جدید را اجرا خواهد کرد، اما گزارش اندیشکده آمریکایی مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) هشدار می‌دهد که احتمالاً اجرای این سیاست‌ها با توقف موقت صادرات همراه خواهد بود و ممکن است باعث اخلال در تأمین مواد برای برخی شرکت‌های آمریکایی، به‌ویژه در حوزه امنیت ملی شود. گزارش این اندیشکده در ۱٤ آوریل تصریح می‌کند: «زنجیره تأمین این عناصر در ایالات متحده آسیب‌پذیر است. در حال حاضر هیچ فرایند جداسازی عناصر خاکی کمیاب سنگین در آمریکا انجام نمی‌شود.»