آمريکا تحريمهای نفتی ايران را برای ٦٠ روز لغو کرد
چهارشنبه ۳ تیر ۱۴۰۵
آمریکا پس از پایان نخستین دور گفتوگوهای سطح بالا با ایران در سوئیس، تحریمهای مربوط به فروش نفت، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی ایران را به مدت ۶۰ روز تعلیق کرد. این مجوز که از سوی وزارت خزانهداری آمریکا صادر شده، تا ۲۱ اوت اعتبار دارد و به تهران اجازه میدهد نفت و محصولات مرتبط را بفروشد و پول آن را دریافت کند. همزمان دونالد ترامپ هشدار داد اگر ایران به تعهدات خود پایبند نماند، آمریکا «هر کاری لازم باشد» انجام خواهد داد.
این تصمیم نخستین گام ملموس واشنگتن در مسیر اجرای تفاهم موقت ایران و آمریکا پس از گفتوگوهای بورگناشتوک سوئیس است. میانجیهای پاکستانی و قطری اعلام کردهاند دو طرف بر سر نقشه راهی برای رسیدن به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز به تفاهم رسیدهاند. قرار است در روزهای آینده دو کارگروه درباره رفع تحریمها و فعالیتهای هستهای ایران تشکیل شود.
اما درست همزمان با اعلام پیشرفت در مذاکرات، اختلاف روایت میان دو طرف آشکارتر شده است. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، گفت گفتوگوهای سوئیس «پایه خوبی» برای رسیدن به توافق نهایی گذاشته و ایران با بازگشت بازرسان هستهای و ایجاد سازوکارهایی برای مدیریت داراییهای مسدودشده و آتشبسها موافقت کرده است. در مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفت مقامهای ایرانی در سوئیس با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دیداری نداشتهاند و فعلاً برنامهای برای بازرسی آژانس از تأسیسات هستهای آسیبدیده ایران وجود ندارد.
علی بحرینی، سفیر ایران در دفتر سازمان ملل در ژنو، نیز گفت در مذاکرات «پیشرفت خوبی» حاصل شده، اما پنج بخش از توافق اولیه باید بهطور کامل اجرا شود تا مذاکره درباره پرونده هستهای و هرگونه نقش آژانس آغاز شود. این موضع نشان میدهد تهران هنوز پرونده هستهای را وارد مرحله مذاکره اصلی نمیداند و ابتدا اجرای تعهدات اقتصادی، رفع فشارهای عملی و بندهای مربوط به لبنان و هرمز را مطالبه میکند.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز در پیامی تأکید کرد موفقیت گفتوگوها به پایبندی کامل طرفها به متن توافق و اجرای دقیق تعهدات بستگی دارد. او هشدار داد اظهارنظرهایی که بیرون از متن توافق بیان میشود، کمکی به پیشبرد مذاکرات نمیکند. این سخن، پاسخی روشن به مواضع تازه مقامهای آمریکایی است که از توافق بر سر بازرسیها و نحوه مصرف داراییهای آزادشده ایران سخن گفتهاند.
یکی از نقاط اختلاف تازه، نحوه استفاده از داراییهای مسدودشده ایران است. ونس گفته جرد کوشنر، فرستاده کاخ سفید، روندی طراحی کرده که بر اساس آن آمریکا و قطر بر داراییهای آزادشده ایران نظارت خواهند داشت و این پول میتواند برای خرید ذرت، سویا و گندم از آمریکا هزینه شود. ترامپ نیز گفت پولی که آزاد میشود، به کشاورزان آمریکایی خواهد رسید. در مقابل، عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی ایران، گفته چنین الزامی وجود ندارد و دستکم بخشی از منابع آزادشده میتواند برای خرید کالاهای غیرتحریمی دیگر مصرف شود.
در لبنان، مقامها از آرامشی نسبی در چارچوب توافق خبر دادهاند، اما اختلاف بر سر تفسیر بند لبنان همچنان باقی است. ایران میگوید لبنان بخشی غیرقابل انکار از تفاهم موقت است و این بند شامل خروج نیروهای اسرائیلی از لبنان نیز میشود. اسرائیل اما اعلام کرده منطقه امنیتی خود در جنوب لبنان را حفظ خواهد کرد و برای خنثی کردن تهدیدها علیه سربازان و شهروندان اسرائیلی اقدام خواهد کرد. قرار است اسرائیل و لبنان روز سهشنبه دور تازهای از گفتوگوها را در واشنگتن آغاز کنند.
در تنگه هرمز نیز رفتوآمد نفتکشها از روز دوشنبه دوباره افزایش یافته است. همزمان وزیر خارجه عمان بر پایبندی کشورش به حقوق بینالملل و عبور امن و بدون عوارض کشتیهای تجاری در جریان مذاکرات با ایران درباره اداره تنگه تأکید کرده است. این موضوع یکی از آزمونهای فوری توافق موقت است، زیرا هرگونه اخلال تازه در عبور کشتیها میتواند فضای مذاکرات را دوباره بحرانی کند.
بازار نفت نیز به نشانههای پیشرفت در مذاکرات واکنش نشان داده است. بهای نفت پس از کاهش سه درصدی در روز دوشنبه، روز سهشنبه نیز به روند نزولی خود ادامه داد. کاهش قیمتها نشان میدهد بازار فعلاً تعلیق تحریمهای نفتی و باز شدن مسیر فروش رسمی نفت ایران را جدی گرفته است، هرچند اختلافات سیاسی و فنی میان تهران و واشنگتن هنوز میتواند این روند را متوقف کند.
دور تازه تحولات نشان میدهد مذاکرات سوئیس به مرحلهای حساس رسیده است: آمریکا امتیاز اقتصادی مهمی داده و آن را به بازرسیهای هستهای، عبور آزاد کشتیها و مهار جبهههای منطقهای پیوند میزند؛ ایران اما تأکید دارد هنوز وارد مذاکره اصلی درباره پرونده هستهای نشده و ابتدا باید بندهای اولیه توافق، از جمله رفع تحریمها، آزادسازی منابع، مسئله لبنان و تضمینهای عملی درباره هرمز اجرا شود.