آزادی مطبوعات در ایران؛ رتبه ۱۷۷ در میان ۱۸۰ کشور
جمعه ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵
سازمان گزارشگران بدون مرز در تازهترین گزارش خود درباره آزادی مطبوعات در
جهان اعلام کرد ایران در میان ۱۸۰ کشور در رتبه ۱۷۷ قرار دارد. این نهاد میگوید
جمهوری اسلامی همچنان در زمره سرکوبگرترین حکومتهای جهان در حوزه آزادی
رسانه است و از سال ۲۰۲۲، همزمان با اعتراضات سراسری و سپس جنگ ۲۰۲۶،
فشار بر رسانهها، روزنامهنگاران و جریان آزاد اطلاعات را باز هم تشدید کرده است.
گزارشگران بدون مرز میگوید فضای رسانه ای ایران بهطور گسترده زیر کنترل
حکومت قرار دارد و بخش مهمی از اطلاعرسانی مستقل از طریق رسانههای
فارسیزبان خارج از کشور انجام میشود. در داخل کشور، روزنامهنگاران و
رسانههای مستقل با بازداشتهای خودسرانه، احکام سنگین و محاکمههای ناعادلانه
در دادگاههای انقلاب روبهرو هستند.
در چنین فضایی، فعالیت حرفهای رسانهای نه فقط با محدودیت، بلکه با تهدید دائمی
امنیتی و قضایی همراه شده است؛ وضعیتی که باعث شده بخش بزرگی از
روزنامهنگاری مستقل در ایران یا خاموش شود یا به خارج از کشور منتقل شود.
در این گزارش، ساختار سیاسی جمهوری اسلامی یکی از عوامل اصلی سرکوب
رسانهها معرفی شده است. گزارشگران بدون مرز میگوید علی خامنهای و پس از او
مجتبی خامنهای، رسانههای مستقل را بهطور منظم به وابستگی به نیروهای خارجی
متهم کردهاند.
به نوشته این نهاد، رهبر جمهوری اسلامی که در رأس مهمترین نهادهای سیاسی،
نظامی و قضایی قرار دارد، در عمل مسیر بازداشت روزنامهنگاران، صدور احکام
سنگین زندان و حتی مجازات مرگ را هموار کرده است. این نگاه امنیتی به رسانه، طی
سالهای اخیر به یکی از ارکان ثابت سیاست داخلی جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
گزارشگران بدون مرز یادآوری میکند که اصل ۲۴ قانون اساسی ایران در ظاهر از
آزادی مطبوعات سخن میگوید، اما قانون مطبوعات مصوب ۱۹۸۶ که بعدتر در
سالهای ۲۰۰۰ و ۲۰۰۹ برای رسانههای آنلاین هم گسترش یافت، در عمل دست
حکومت را برای سرکوب باز گذاشته است.
بر پایه این قانون، مقامها میتوانند به بهانههایی مانند آسیب نزدن به جمهوری
اسلامی، توهین نکردن به روحانیت و رهبر، یا انتشار “اطلاعات نادرست” علیه
رسانهها و روزنامهنگاران اقدام کنند. همین چارچوب حقوقی باعث شده قانون،
بهجای تضمین آزادی رسانه، به یکی از مهمترین ابزارهای مهار و حذف آن تبدیل
شود.
پیامد این وضعیت برای رسانهها روشن بوده است: چندین رسانه در سالهای اخیر
تعطیل شدهاند و حدود ۱۰۰ نفر از فعالان این حوزه شغل خود را از دست دادهاند. به
این ترتیب، بحران رسانه در ایران فقط محصول سانسور نیست، بلکه از همزمانی
سرکوب سیاسی و فرسایش اقتصادی نیز تغذیه میکند.
جامعهای پویا، حکومتی بسته
گزارشگران بدون مرز در بخش اجتماعی و فرهنگی گزارش خود تأکید میکند که
جامعه مدنی ایران، بهویژه به اتکای جوانان و زنان، جامعهای پویا و مطالبهگر است
و خواهان آزادی بیشتر و احترام به حقوق بنیادین، از جمله آزادی اطلاعات، است.
با این حال، موضوعهایی مانند دین و حقوق زنان همچنان از حساسترین حوزهها
برای پوشش رسانهای هستند و پرداختن به آنها برای روزنامهنگاران میتواند
پیامدهای سنگین امنیتی و قضایی داشته باشد.
رتبه 177نشان میدهد: از نگاه یکی از معتبرترین نهادهای مدافع آزادی رسانه، فقط
چین، کره شمالی و اریتره وضعیتی بدتر از ایران دارند.